Steeds meer mensen willen hun eigen duurzame stroom opwekken. Vaak wordt dan gedacht aan een grote pv-installatie op het dak. Maar wat als u huurt, in een appartement woont of simpelweg geen ruimte hebt voor een volledige zonne-installatie?

Dan is er een compacte oplossing: balkoncentrales – kleine, plaatsbesparende zonnepaneelsets die u aan een balkon, op een terras, in de tuin of aan een gevel kunt monteren en via een stopcontact aansluit.

De opmars van balkoncentrales

In Duitsland is het aantal in gebruik genomen balkoncentrales tussen 2022 en 2024 bijna ver-tienvoudigd. Een vergelijkbare trend is zichtbaar in Nederland en Vlaanderen:

• In Nederland worden deze systemen vaak “plug-and-play-zonnepanelen” of “stekkerklare zonnepanelen” genoemd. Netbeheer Nederland en de overheid hebben richtlijnen gepubliceerd om de aansluiting te vereenvoudigen.
• In Vlaanderen vallen ze onder de kleine zonnepaneleninstallaties zonder terugdraaiende teller; de VREG geeft hiervoor specifieke informatie en voorwaarden.

Belangrijke drijvende krachten:

• Technologische vooruitgang: panelen en micro-omvormers zijn goedkoper en efficiënter geworden
• Regelgeving en administratieve vereenvoudiging: eenvoudige melding bij netbeheerder (NL) of registratie bij Fluvius (VL) voor kleine pv-installaties
• Stijgende energieprijzen: eigen verbruik van zonnestroom wordt financieel aantrekkelijker

Definitie: wat is een balkoncentrale precies?

In Duitsland wordt in het kader van het EEG en door de Bundesnetzagentur gesproken over “Balkonkraftwerk” of “Stecker-Solargerät”. In Nederland en Vlaanderen bestaat geen aparte wettelijke categorie, maar in de praktijk gaat het om kleine pv-systemen die via een (buiten)stopcontact op de huisinstallatie worden aangesloten.

Typische eigenschappen van een balkoncentrale in Nederland en Vlaanderen:

Eigenschap	Richtwaarde / praktijk
Max. modulaire piekvermogen	ca. 400–1.000 Wp (meestal 1–2 panelen)
Max. omvormervermogen	ca. 300–800 W AC (afhankelijk van groep en bekabeling)
Typisch aantal panelen	1–2 panelen
Aansluiting	Geaard buitenstopcontact (NL: randaarde, VL: type E/F), bij voorkeur op een aparte groep

Balkoncentrales (0–2 kWp) vergeleken met grotere zonne-installaties

Hoe werkt een zonnecel?

De werking van een zonnecel berust op het fotovoltaïsche effect: wanneer licht op een zonnecel valt, worden elektronen in het materiaal in beweging gebracht en ontstaat er elektrische stroom.

De pn-overgang

Een zonnecel bestaat uit twee verschillend gedoteerde halfgeleidermaterialen:

• p-gedoteerde laag: bevat “gaten”, dus plaatsen waar een elektron kan worden opgenomen
• n-gedoteerde laag: bevat een overschot aan elektronen

Op de grens tussen beide lagen (de pn-overgang) ontstaat een elektrisch veld dat de ladingsscheiding mogelijk maakt.

Het fotovoltaïsche effect: van zonlicht naar stroom in 5 stappen

De weg van foton tot stopcontact

1. Foton treft elektron: een lichtdeeltje (foton) geeft zijn energie af aan een elektron in het halfgeleidermateriaal
2. Ladingsscheiding: het elektron wordt losgemaakt en beweegt naar de n-zijde, het “gat” blijft achter aan de p-zijde
3. Spanning ontstaat: door de scheiding van ladingen ontstaat een elektrische spanning over de pn-overgang
4. Stroom vloeit: via de contacten van de zonnecel kan de gelijkstroom (DC) worden afgenomen
5. Gebruik in huis: de micro-omvormer zet de gelijkstroom om in wisselstroom (AC), die via het stopcontact in de huisinstallatie vloeit en direct door uw apparaten wordt verbruikt

Basisbegrippen van de zonnestroomtechniek

Om de samenhang beter te begrijpen, volgen hier de belangrijkste termen:

Begrip	Uitleg
Zonnecel	Kleinste eenheid, zet licht om in elektrische stroom
Zonnepaneel / pv‑module	Meerdere zonnecellen die elektrisch en mechanisch zijn samengevoegd
String	Meerdere panelen die in serie of parallel zijn geschakeld
(Micro-)omvormer	Zet gelijkstroom (DC) om in wisselstroom (AC) voor het lichtnet
MPPT	Maximum Power Point Tracker, elektronica die het werkpunt zo regelt dat het paneel maximaal vermogen levert

Voordelen van een balkoncentrale

Voordeel	Beschrijving
Eenvoudige installatie	Vaak als doe-het-zelfpakket te plaatsen; elektrische aansluiting bij voorkeur door een vakman
Relatief lage investering	Complete sets vanaf ca. 300–600 € / 300–600 €-equivalent in NL/VL-marktprijzen
Geschikt voor huurders	Meestal geen ingrijpende aanpassing aan de bouwschil nodig; wel toestemming verhuurder/VvE controleren
Snelle terugverdientijd	Afhankelijk van stroomprijs en oriëntatie vaak in 4–7 jaar
Milieuvriendelijk	Vermindert de CO₂-uitstoot door minder netstroomverbruik
Verplaatsbaar	Kan bij verhuizing in veel gevallen worden meegenomen en opnieuw gemonteerd

Nadelen en beperkingen

Nadeel	Beschrijving
Beperkt vermogen	Door de beperkte ruimte en het aantal panelen is de opbrengst relatief klein (typisch 300–800 W omvormervermogen).
Afhankelijk van locatie	Oriëntatie, hellingshoek en schaduw (bomen, andere gebouwen, balkonrand) hebben grote invloed op de opbrengst.
Geen of beperkte vergoeding voor teruglevering	Het systeem is vooral rendabel als u de stroom direct zelf verbruikt. In NL speelt de salderingsregeling een rol; in VL wordt teruglevering vergoed volgens de lokale injectietarieven, maar voor zeer kleine systemen is dit vaak beperkt.
Opslag is duur	Kleine thuisbatterijen zijn relatief kostbaar; bij de huidige prijzen loont opslag bij mini‑systemen meestal nog niet.

Energieprestaties, labels en bouwregelgeving (context NL & VL)

Hoewel balkoncentrales klein zijn, passen ze in een bredere context van energieprestaties en regelgeving.

• Nederland

  • Nieuwe gebouwen moeten voldoen aan de BENG-eisen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de onderliggende normen (o.a. NTA 8800 voor de bepaling van de energieprestatie).
  • Zonnepanelen – ook kleine systemen – kunnen bijdragen aan een betere energielabelklasse. Energielabels voor woningen zijn verplicht bij verkoop en verhuur en worden bepaald volgens NTA 8800.
  • Voor de berekening van warmteverlies en isolatie worden o.a. NEN-EN 12831 (verwarmingslast) en NEN-EN ISO 6946 (U-waarden van bouwdelen) gebruikt.

• Vlaanderen

  • Nieuwe en grondig gerenoveerde gebouwen moeten voldoen aan de EPB-eisen (EnergiePrestatie en Binnenklimaat), gebaseerd op Europese normen zoals EN ISO 6946 en EN 12831.
  • Woningen krijgen een EPC-label (A+ tot F) bij verkoop en verhuur; zonnepanelen verbeteren de score.
  • De Vlaamse overheid stimuleert hernieuwbare energie via EPB-eisen en premies (o.a. Mijn VerbouwPremie).

Balkoncentrales zijn meestal te klein om in officiële berekeningen een doorslaggevende rol te spelen, maar ze verlagen wél direct uw elektriciteitsverbruik uit het net.

Conclusie

Vervolg: Montage en installatie van balkoncentrales

Bronnen

• Nederland:

  • Rijksoverheid – Zonnepanelen
  • Netbeheer Nederland – Zonnestroom en terugleveren
  • Verbeterjehuis – subsidies en leningen

• Vlaanderen (België):

  • VREG – Zonnepanelen
  • Fluvius – Zonnepanelen en teruglevering
  • Vlaamse overheid – Mijn VerbouwPremie

• Algemene achtergrond fotovoltaïsche techniek (EN):

  • Fraunhofer ISE – Photovoltaics Report