Handleiding voor het gebruik van de warmtepomp- en JAZ‑calculator

Welkom bij onze warmtepompcalculator! Met deze tool kunt u de jaarprestatiecoëfficiënt (JAZ) van uw warmtepomp volgens VDI 4650 berekenen en zo een onderbouwde keuze maken voor uw verwarmingssysteem. In deze handleiding leg ik stap voor stap uit hoe u de calculator gebruikt en hoe u de resultaten interpreteert – met extra toelichting bij de regels, normen en subsidies in Nederland en Vlaanderen (België).

---

Inhoudsopgave

1. Inleiding
2. Rekenbasis en formules
3. Stapsgewijze handleiding
4. Resultaten begrijpen
5. Tapwaterbehoefte & opwarmstrategieën 🆕
6. Warmtepompcatalogus vs. handmatige invoer
7. Tips en best practices
8. Veelgestelde vragen (FAQ)
9. Technische achtergrondinformatie
10. Normen, regelgeving en subsidies

---

Inleiding

Wat is de jaarprestatiecoëfficiënt (JAZ)?

De jaarprestatiecoëfficiënt (JAZ) is de belangrijkste efficiëntiekengetal voor warmtepompen. Hij geeft aan hoeveel warmte een warmtepomp gemiddeld over een jaar levert uit één eenheid elektrische energie.

Eenvoudig uitgelegd: Een JAZ van 4,0 betekent dat de warmtepomp uit 1 kWh stroom in totaal 4 kWh warmte produceert – 3 kWh daarvan komen uit de omgeving (lucht, bodem of water), 1 kWh uit elektriciteit.

JAZ = Geleverde warmte [kWh/jaar] / Verbruikte stroom [kWh/jaar]

Wat berekent deze calculator?

De warmtepompcalculator bepaalt op basis van uw invoer:

• Jaarprestatiecoëfficiënt (JAZ) volgens VDI 4650 (rekenmethode)
• SCOP (Seasonal Coefficient of Performance) – Europese standaard
• Jaarlijks stroomverbruik voor verwarming en tapwater
• Exploitatiekosten op basis van uw stroomprijs
• CO₂‑emissies voor de milieubalans
• Maandelijkse uitsplitsing met warmtebehoefte en efficiëntie

Waarom is de JAZ zo belangrijk?

Criterium	Betekenis
Economisch rendement	Hoe hoger de JAZ, hoe lager de stroomkosten
Subsidieerbaarheid	In NL en BE zijn minimale efficiënties vereist voor subsidies (zie onder)
Milieubalans	Hogere JAZ = lagere CO₂‑emissies
Dimensionering	Basis voor de juiste systeemgrootte

---

Rekenbasis en formules

2.1 Basisprincipe van de JAZ‑berekening volgens VDI 4650

De Duitse richtlijn VDI 4650 beschrijft een gestandaardiseerde methode voor de berekening van de jaarprestatiecoëfficiënt. Het basisprincipe is een gewogen gemiddelde van de COP‑waarden over verschillende bedrijfscondities:

JAZ = Σ (Qi × COPi) / Σ Qi

Waarbij:

• Q_i = Warmtebehoefte bij bedrijfs­punt i [kWh]
• COP_i = Prestatiecoëfficiënt bij bedrijfs­punt i [-]

In Nederland en Vlaanderen bestaan geen directe nationale tegenhangers van VDI 4650; in de praktijk wordt voor productgegevens en SCOP uitgegaan van EN 14825 en EN 14511. De hier gebruikte methode is echter goed bruikbaar voor een realistische JAZ‑prognose.

2.2 Prestatiecoëfficiënt (COP) bij verschillende temperaturen

De COP van een warmtepomp hangt sterk af van de temperatuurcondities. De calculator gebruikt drie karakteristieke bedrijfspunten:

Bedrijfspunt	Buitenlucht	Aanvoer	Betekenis
A-7/W35	-7°C	35°C	Koude winterdag
A2/W35	+2°C	35°C	Typische stookdag (normconditie)
A7/W35	+7°C	35°C	Zachte dag, tussenseizoen

2.3 Temperatuurafhankelijkheid van de COP

De COP daalt naarmate het temperatuurverschil tussen warmtebron en verwarmingssysteem groter wordt. Een vuistregel:

COP ≈ η × Th / (Th - Tc)

Waarbij:

• η = Rendementsfactor van de warmtepomp (typisch 0,4–0,5)
• T_h = Aanvoertemperatuur [Kelvin]
• T_c = Brontemperatuur [Kelvin]

Praktische consequentie: Een verlaging van de aanvoertemperatuur met 5 K verhoogt de COP met ongeveer 10–15%.

2.4 Berekening van de jaarlijkse ruimteverwarmingsbehoefte

De calculator gebruikt de graaddagenmethode om uit de normatieve warmtevraag (ontwerpvermogen) de jaarlijkse warmtebehoefte te bepalen:

Q_Heiz = P_Norm × VL_h

Waarbij:

• Q_Heiz = Jaarlijkse warmtebehoefte ruimteverwarming [kWh/a]
• P_Norm = Ontwerp‑/normlast bij ontwerp-buitentemperatuur [kW]
  (in NL volgens NEN‑EN 12831‑1; in Vlaanderen via EPB‑berekening op basis van NBN EN 12831)
• VL_h = Vollasturen [h/a]

Vollasturen naar gebouwtype (indicatief):

Gebouwtype	Vollasturen [h/a]
Oudbouw (on-geïsoleerd)	2.000 – 2.200
Standaard (NL BENG / BE EPB‑conform)	1.800 – 2.000
Lage‑energiewoning	1.600 – 1.800
Passiefhuis	1.200 – 1.500

De calculator gebruikt standaard 1.900 vollasturen, wat overeenkomt met een gemiddeld woongebouw.

2.5 Warmtapwater‑warmtebehoefte

De tapwaterbehoefte wordt analoog aan DIN 4708 resp. VDI 2067 benaderd; in Nederland en Vlaanderen wordt voor EP‑berekeningen gebruikgemaakt van NEN 7120 / NTA 8800 (NL) en EPB‑software op basis van NBN EN 15316 (BE). Voor praktische dimensionering is onderstaande formule goed bruikbaar:

Q_TWW = V_Dag × ρ × c × ΔT × 365 × f_V

Waarbij:

• V_Dag = Dagelijks waterverbruik [liter]
• ρ = Dichtheid water (1 kg/L)
• c = Soortelijke warmtecapaciteit (1,163 Wh/kg·K)
• ΔT = Temperatuurverschil (typisch 50 K: 10°C → 60°C)
• f_V = Verliesfactor voor opslag en distributie (1,15)

Vereenvoudigd:

Q_TWW [kWh/a] = Liter/dag × 365 × 1,163 × 50 × 1,15 / 1000

2.6 Maandelijkse berekening

De calculator voert een maandelijkse berekening uit om seizoensinvloeden mee te nemen:

1. Buitentemperatuur per maand: op basis van klimaatgegevens (locatie)
2. Verwarmingsgraaddagen per maand: alleen dagen onder de stookgrens (ca. 15°C)
3. Aandeel warmtebehoefte: evenredig met de graaddagen
4. COP per maand: geïnterpoleerd uit fabrikantgegevens
5. Stroomverbruik per maand: Warmtebehoefte / COP

2.7 Invloed van legionellabescherming

Bij geactiveerde legionellabescherming (wekelijkse opwarming tot 60–65°C) stijgt het stroomverbruik voor tapwater:

Q_Legionellen = 52 × V_Speicher × ρ × c × ΔT_Leg

Met:

• 52 = Weken per jaar
• ΔT_Leg = Extra opwarming (bijv. 65°C − 55°C = 10 K)

---

Stapsgewijze handleiding

3.1 Projectbeheer

Nieuw project starten

Op de startpagina hebt u twee mogelijkheden:

1. "Berekening starten" – start de invoerwizard
2. Project laden – voer een bestaande 5‑cijferige projectcode in

Bestaand project bewerken

1. Laad het project via de projectcode
2. Klik op "Bewerken" in het resultatenoverzicht
3. De wizard opent met alle vooraf ingevulde gegevens
4. Pas uw gegevens aan en start de berekening opnieuw

3.2 Wizard stap 1: Warmtebehoefte bepalen

In de eerste stap wordt bepaald hoeveel warmte uw warmtepomp moet leveren.

Optie A: Import uit verwarmingslastberekening (aanbevolen)

Als u al een verwarmingslastberekening hebt uitgevoerd:

1. Kies "Uit verwarmingslastberekening importeren"
2. Voer de projectcode van uw verwarmingslastberekening in
3. De calculator importeert automatisch:
   • Normatieve verwarmingslast [kW]
   • Locatiegegevens (postcode, plaats)
   • Ontwerp-buitentemperatuur
   • Systeemtemperaturen (indien gedefinieerd)

Optie B: Handmatige invoer

Als u geen verwarmingslastberekening hebt:

1. Kies "Handmatige invoer"
2. Voer de normatieve verwarmingslast [kW] in
   • Indien onbekend: globaal ca. 40–60 W/m² bij on‑geïsoleerde oudere woningen, 20–40 W/m² bij gerenoveerde of nieuwere gebouwen
3. Voer de postcode in
   • De calculator bepaalt automatisch plaats en ontwerp-buitentemperatuur (op basis van klimaatgegevens voor NL/BE)

Tapwaterbehoefte opgeven

Ongeacht de databron:

1. Voer de jaarlijkse tapwaterbehoefte [kWh/a] in
   • Typisch: 1.500 – 3.000 kWh/a voor 2–4 personen
2. Of klik op "Berekenen" voor de tapwater‑assistent (meer in hoofdstuk 5)

3.3 Wizard stap 2: Warmtepomp selecteren

In deze stap kiest u uw warmtepomp. U hebt twee mogelijkheden:

Optie A: Kiezen uit de catalogus

1. Kies eerst het type warmtepomp:

   • Lucht‑water – gebruikt buitenlucht (meest toegepast)
   • Bodem‑water (sole‑water) – gebruikt bodemwarmte (boringen of horizontale collectoren)
   • Water‑water – gebruikt grondwater

2. De catalogus toont geschikte modellen met:

   • Fabrikant en modelnaam
   • Nominaal vermogen bij A2/W35
   • COP bij A2/W35
   • JAZ (fabrikantopgave, indien beschikbaar)

3. Selecteer een model door op de betreffende regel te klikken

Optie B: Handmatige invoer 🆕

Als uw warmtepomp niet in de catalogus staat of u specifieke gegevens hebt:

1. Kies "Handmatig invoeren"
2. Voer (optioneel) fabrikant en model in
3. Voer de vermogensgegevens in:
   • Nominaal vermogen [kW] bij A2/W35
4. Voer de COP‑waarden in:
   • COP A-7/W35 (bij -7°C buitentemperatuur) – voor koude dagen
   • COP A2/W35 (bij +2°C) – verplicht, normbedrijfspunt
   • COP A7/W35 (bij +7°C) – voor milde dagen

3.4 Wizard stap 3: Systeemparameters

In de laatste stap configureert u de systeemtemperaturen en bedrijfsinstellingen.

Temperaturen verwarmingscircuit

Parameter	Beschrijving	Aanbeveling
Aanvoertemperatuur	Temperatuur van het verwarmingswater naar de afgiftesystemen	35°C (vloerverwarming) / 55°C (radiatoren)
Retourtemperatuur	Temperatuur van het terugkerende verwarmingswater	Aanvoer min 5–10 K
Spreiding	Verschil aanvoer − retour	5–10 K

Tapwaterinstellingen

Parameter	Beschrijving	Aanbeveling
Tapwatertemperatuur	Opslagtemperatuur in het vat	50–55°C (comfortabel, legionella‑veilig bij goede installatie)
Legionellabescherming	Wekelijkse opwarming tot 60–65°C	Optioneel in eengezinswoningen, verplicht in veel collectieve systemen

Stroomprijs

Voer uw actuele stroomprijs in (in ct/kWh):

• Nederland (2025, indicatief): ca. 25–35 ct/kWh (incl. energiebelasting en btw, afhankelijk van contract)
• Vlaanderen: ca. 25–35 ct/kWh (sterk afhankelijk van netbeheerder en contract)
• Speciaal warmtepomptarief: in NL en BE minder gebruikelijk dan in Duitsland, maar sommige leveranciers bieden dynamische of daluren‑tarieven

3.5 Berekening starten

Na het invoeren van alle gegevens klikt u op "JAZ berekenen". De calculator voert dan de volgende stappen uit:

1. Bepaling van de jaarlijkse warmtebehoefte
2. Maandelijkse verdeling op basis van graaddagen
3. Interpolatie van COP voor elke maand
4. Berekening van het stroomverbruik
5. Economische analyse

De resultaten worden direct weergegeven en het project wordt automatisch opgeslagen.

---

Resultaten begrijpen

De resultaten zijn onderverdeeld in 6 overzichtelijke tabs, die samen een compleet beeld geven van uw warmtepompberekening. Op mobiele apparaten navigeert u eenvoudig met pijltjes of het dropdown‑menu tussen de tabs.

Tab‑overzicht

Tab	Inhoud
Overzicht	Belangrijkste kengetallen, JAZ‑beoordeling, energiestromen
Jaarverloop	Maandelijkse uitsplitsing, verdeling per ruimte
Efficiëntie	COP‑curves, JAZ‑details, optimalisatietips
Economisch	Kosten, terugverdientijd, cashflowprojectie
Milieu	CO₂‑balans, equivalenten, stroommix‑scenario’s
Profi	Technische details voor ontwerpers en installateurs

---

4.1 Tab "Overzicht"

De tab Overzicht toont de belangrijkste resultaten in één oogopslag.

Kernkengetallen

Vier grote kaarten tonen de kernwaarden:

Kengetal	Beschrijving	Eenheid
JAZ	Jaarprestatiecoëfficiënt – uw centrale efficiëntiekengetal	[-]
Totale warmtebehoefte	Jaarlijkse warmtebehoefte (verwarming + tapwater)	[kWh/a]
Totaal stroomverbruik	Stroomopname van de warmtepomp incl. hulpenergie	[kWh/a]
Stroomkosten	Jaarlijkse energiekosten op basis van uw stroomprijs	[€/a]

JAZ‑beoordeling met stoplichtsysteem

De JAZ wordt beoordeeld met een kleurcodering:

JAZ‑waarde	Beoordeling	Kleur	Commentaar
≥ 4,5	A+++ Uitstekend	Groen	Zeer hoge efficiëntie
≥ 4,0	A++ Zeer goed	Groen	Efficiënt en toekomstbestendig
≥ 3,5	A+ Goed	Lichtgroen	Goede efficiëntie
≥ 3,0	A Aanvaardbaar	Geel	Verbeterpotentieel
< 3,0	B Matig	Rood	Efficiëntie te laag, oorzaken analyseren

Sankey‑diagram (energiestroom)

Het Sankey‑diagram visualiseert de energiestromen door uw warmtepomp:

Stroom (input) ─────────┐
                        ├──► Ruimteverwarming (output)
Omgevingswarmte (input) ┤
                        └──► Tapwater (output)

• Links: Ingangen – elektriciteit en omgevingswarmte (lucht/bodem/water)
• Rechts: Uitgangen – ruimteverwarming en tapwater
• Balkbreedte: Evenredig met de energiemenge

Kostenoverzicht

Aanvullende kostenkengetallen:

Kengetal	Beschrijving
Verwarmingskosten per m²	Jaarlijkse verwarmingskosten per vloeroppervlak [€/m²/a]
Winterkosten	Gemiddelde dagkosten in de winter (dec–feb) [€/dag]

Warmtepomp‑ en locatie‑info

Twee infokaarten tonen:

• Warmtepomp: fabrikant, model, aanvoertemperatuur
• Locatie: postcode, plaats, land, ontwerp-buitentemperatuur

---

4.2 Tab "Jaarverloop"

De tab Jaarverloop toont de maandelijkse verdeling van warmtebehoefte en stroomverbruik.

Maandelijkse energieverdeling

U kunt schakelen tussen diagram en tabel:

Diagramweergave:

• Staafdiagram met 12 maanden
• Donkerblauwe staven: warmtebehoefte [kWh]
• Donkergroene staven: stroomverbruik [kWh]

Tabelweergave:

Maand	Verwarming	TWW	Totaal	Stroom	JAZ
Januari	... kWh	... kWh	... kWh	... kWh	...
Februari	...	...	...	...	...
...	...	...	...	...	...

De tabel toont in de voetregel de jaartotalen en de gemiddelde JAZ.

Verdeling per ruimte (bij import verwarmingslast)

Als u de gegevens uit de verwarmingslastcalculator hebt geïmporteerd, ziet u bovendien de verdeling per ruimte:

• Ruimteoverzicht: Gekleurde vakken (max. 12 ruimtes) met:

  • Verwarmingslast [kW]
  • Aandeel in totaal [%]
  • Jaarlijkse energiebehoefte [kWh]
  • Oppervlakte [m²]

• Ruimtelijke tabel: Gedetailleerde maandelijkse uitsplitsing per ruimte

JAZ‑jaarverloop

Een extra lijndiagram toont hoe de JAZ over het jaar varieert – in de zomer hoger (warmere buitenlucht), in de winter lager.

---

4.3 Tab "Efficiëntie"

De tab Efficiëntie geeft een verdiept beeld van de prestaties van uw warmtepomp.

Uitsplitsing JAZ

Indien apart berekend, ziet u:

Kengetal	Beschrijving
JAZ verwarming	Jaarprestatiecoëfficiënt alleen voor ruimteverwarming
JAZ tapwater	Jaarprestatiecoëfficiënt alleen voor tapwater (lager door hogere temperaturen)

COP‑waarden van de warmtepomp

Drie kaarten tonen de COP‑waarden bij verschillende buitentemperaturen:

Bedrijfspunt	Betekenis	Typische COP
COP A-7/W35	Koude winterdag (-7°C)	2,0 – 3,5
COP A2/W35	Normconditie (+2°C) – benadrukt	3,0 – 5,0
COP A7/W35	Zachte dag (+7°C)	4,0 – 6,0

COP‑temperatuurcurve

Een lijndiagram toont het verloop van de COP van -15°C tot +20°C buitentemperatuur:

• X‑as: Buitentemperatuur [°C]
• Y‑as: COP [-]
• Referentiepunten: -15°C, +7°C (gemarkeerd), +20°C

Maandelijkse JAZ‑tabel

Een gedetailleerde tabel met:

Maand	Gem. temp.	JAZ	COP min	COP max
Januari	-1,2°C	2,9	2,5	3,2
...	...	...	...	...

Efficiëntietips

Een blauwe infobox met drie praktische tips:

1. Aanvoertemperatuur verlagen – elke graad minder levert 2–3% meer efficiëntie
2. Vloerverwarming toepassen – maakt de laagste aanvoertemperaturen mogelijk
3. Regelmatig onderhoud – behoudt de optimale prestaties

---

4.4 Tab "Economisch"

De tab Economisch analyseert de financiële aspecten van uw warmtepomp over 20 jaar.

Belangrijkste kengetallen

Vier grote kaarten:

Kengetal	Beschrijving
Investering	Geschatte aanschafkosten [€]
Terugverdientijd	Jaren tot kosten zijn terugverdiend t.o.v. gasketel
Stroomkosten/jaar	Jaarlijkse exploitatiekosten [€/a]
Besparing t.o.v. gas	Jaarlijkse besparing t.o.v. gasketel [€/a]

Uitgebreide kengetallen

Drie extra financiële kengetallen:

Kengetal	Beschrijving
TCO (20 jaar)	Total Cost of Ownership – totale kosten over 20 jaar [€]
Netto contante waarde (NCW/NPV)	Netto contante waarde bij 3% rente over 20 jaar [€]
Dynamische terugverdientijd	Terugverdientijd incl. 3% rente [jaar]

Jaarlijkse exploitatiekosten

Uitsplitsing van de exploitatiekosten:

Post	Waarde
Stroomverbruik	... kWh/a
Stroomprijs	... ct/kWh
Jaarlijkse kosten	... €/a

Maandelijkse kostenkalender

Een kalenderweergave toont de maandelijkse stroomkosten – handig om de duurdere wintermaanden te herkennen.

Cashflowprojectie

Een staafdiagram visualiseert de cumulatieve cashflow over 16 jaar:

• Rode staven: Negatieve jaren (voor terugverdientijd)
• Groene staven: Positieve jaren (na terugverdientijd)
• Terugverdienpunt: Geel gemarkeerd

Cashflowtabel

Gedetailleerd jaaroverzicht:

Jaar	Investering	Exploitatiekosten	Besparing	Netto/jaar	Cumulatief	ROI
0	-15.000 €	–	–	-15.000 €	-15.000 €	–
1	–	-1.200 €	+1.800 €	+600 €	-14.400 €	-4%
...	...	...	...	...	...	...

Het jaar waarin de investering is terugverdiend is geel gemarkeerd, alle positieve jaren hebben een groene achtergrond.

Vergelijking verwarmingssystemen

Een vergelijkingsdiagram toont de jaarlijkse exploitatiekosten van verschillende systemen:

• Warmtepomp
• Gasketel
• Stookolieketel
• Pelletketel

Stroomprijsscenario’s

Wat gebeurt er bij andere stroomprijzen?

Scenario	Stroomprijs	Jaarlijkse kosten
Laag	25 ct/kWh	... €
Huidig	32 ct/kWh	... €
Hoog	40 ct/kWh	... €

Gevoeligheidsanalyse

Wat gebeurt er als…?

• de stroomprijs stijgt/daalt?
• de investeringskosten hoger/lager zijn?
• de JAZ beter/slechter is?

---

4.5 Tab "Milieu"

De tab Milieu toont de ecologische balans van uw warmtepomp.

Belangrijkste CO₂‑kengetallen

Vier grote kaarten:

Kengetal	Beschrijving
CO₂‑besparing	Jaarlijkse CO₂‑besparing t.o.v. gasketel [kg/a]
CO₂‑reductie	Procentuele reductie t.o.v. gas [%]
CO₂ levensduur	Totale besparing over 20 jaar [ton]
Primaire‑energiebesparing	Bespaarde primaire energie [kWh/a]

Beeldende equivalenten

Drie gekleurde vakken maken de CO₂‑besparing tastbaar:

Equivalent	Beschrijving	Kleur
Aangeplante bomen	Komt overeen met de CO₂‑opname van X bomen/jaar	Groen
Vermeden autokilometers	Komt overeen met X km minder autorijden	Blauw
Vermeden vliegkilometers	Komt overeen met X km minder vliegen	Paars

CO₂‑emissievergelijking

Een gestapeld staafdiagram vergelijkt de jaarlijkse CO₂‑emissies:

Stookolie    ████████████████████  3.500 kg
Aardgas      ██████████████        2.800 kg
Warmtepomp   ████                    850 kg

Het verschil tussen gas en warmtepomp is uw jaarlijkse besparing.

Stroommix‑scenario’s

Een tabel toont de invloed van de stroommix op de CO₂‑balans:

Stroommix	CO₂‑factor	CO₂/jaar	Beschrijving
NL/BE‑mix	ca. 300–350 g/kWh	... kg	Gemiddelde stroommix 2024–2025
100% groene stroom	20–50 g/kWh	... kg	Gecertificeerde groene stroom
Met eigen PV	10–30 g/kWh	... kg	Hoog eigenverbruik uit PV‑installatie

Het PV‑scenario is groen gemarkeerd als beste optie.

Primaire‑energiebalans

Kengetal	Beschrijving
PE‑verbruik	Primaire energieverbruik [kWh/a]
PE‑besparing	Besparing t.o.v. fossiele verwarming [kWh/a]
Reductie	Procentuele reductie [%]

Levenscyclus‑CO₂

Hierbij wordt ook rekening gehouden met:

• CO₂‑emissies bij productie van de warmtepomp
• Type koudemiddel en het globale opwarmingspotentieel (GWP)

Milieutip

Een groene infobox raadt aan:

Combinatie met PV: Met een fotovoltaïsche installatie kunt u uw warmtepomp bijna CO₂‑neutraal laten draaien. Een thuisbatterij verhoogt het eigenverbruik verder.

---

4.6 Tab "Profi"

De tab Profi is bedoeld voor vakmensen, installateurs en technisch geïnteresseerde gebruikers.

Infobanner

Een blauwe melding geeft aan: "De volgende informatie is bedoeld voor ontwerpers en installateurs."

Technische kengetallen

Kengetal	Beschrijving	Norm
JAZ	Jaarprestatiecoëfficiënt volgens VDI 4650 (rekenmethode)	VDI 4650
SCOP	Seizoens‑COP volgens EU‑norm (indien beschikbaar)	EN 14825
Pieklast	Maximale verwarmingslast bij ontwerp-buitentemperatuur [kW]	NEN‑EN 12831‑1 / NBN EN 12831
Hulpenergie	Stroomverbruik voor pompen, regeling enz. [kWh/a]	–

Analyse elektrisch element (bivalent bedrijf)

Details over het elektrische element (bijverwarming):

Parameter	Beschrijving
Bivalentiepunt	Buitentemperatuur waarbij het element bijspringt [°C]
Vermogen element	Benodigd aanvullend vermogen bij ontwerpconditie [kW]
Energie element	Jaarlijks stroomverbruik van het element [kWh/a]
Aandeel element	Aandeel in totaal stroomverbruik [%]

Statusvakken:

• Verwarmingslast gebouw [kW]
• Warmtepompvermogen bij ontwerpconditie [kW]

Beoordeling:

• Groen: Laag aandeel elektrisch element (<5%) – optimaal
• Geel: Aanvaardbaar (5–15%) – in orde
• Rood: Hoog aandeel (>15%) – grotere warmtepomp of betere isolatie aanbevolen

Subsidie‑info (NL & BE)

In plaats van Duitse BAFA‑informatie zijn voor Nederland en Vlaanderen de volgende regelingen relevant (stand eind 2025):

• Nederland – ISDE (Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing)

  • Subsidie voor warmtepompen, isolatie, zonneboilers en (hybride) warmtepompen.
  • Voor warmtepompen: vaste bedragen per type en vermogen, grofweg € 1.500–4.000 voor een all‑electric toestel, lager voor hybride.
  • Eisen o.a.: minimale SCOP, toestel op de RVO‑apparatenlijst, gebouw is een bestaande woning of utiliteitsgebouw.
  • Meer info: www.rvo.nl/isde.

• Vlaanderen – Mijn VerbouwPremie & Totaalrenovatiebonus (via Fluvius/Vlaamse overheid)

  • Mijn VerbouwPremie: premies voor warmtepompen, warmtepompboilers, isolatie, hoogrendementsglas enz.
  • Bedragen variëren per inkomenscategorie en type warmtepomp; indicatief € 300–4.000 per toestel.
  • Voorwaarden o.a.: toestel op de Fluvius‑lijst, minimale seizoensprestaties (SCOP), EPB‑conforme installatie.
  • Meer info: www.mijnverbouwpremie.be en www.fluvius.be.

Uitleg JAZ vs. SCOP

Twee kolommen leggen het verschil uit:

	JAZ	SCOP
Norm	VDI 4650 (rekenmethode, niet genormeerd in NL/BE)	EN 14825
Berekening	Locatiespecifiek	EU‑klimaatregio
Gebruik	Realistische prognose voor concreet gebouw	EU‑energielabel, productvergelijking
Nauwkeurigheid	Hoger voor een specifiek project	Beter voor toestelvergelijking

Details VDI 4650‑methode

Technische details van de rekenmethode:

• Gebruikte klimaatgegevens
• Graaddagenberekening
• Interpolatie van COP‑waarden

Simulatie netbeheerders‑/leveranciers‑schakelblokken

Simulatie van mogelijke uitschakelperioden door energieleveranciers:

• Typische bloktijden (bijv. 3× 2 uur per dag)
• Invloed op bedrijfsuren
• Aanbeveling voor buffervatvolume

Maandelijkse detailgegevens

Uitgebreide tabel:

Maand	Gem. temp.	Verwarming	TWW	Stroom	JAZ
Jan	-1,2°C	... kWh	... kWh	... kWh	2,9
...	...	...	...	...	...
Totaal	–	... kWh	... kWh	... kWh	3,4

Gebouwkarakteristiek

Een lijndiagram toont de verwarmingslast als functie van de buitentemperatuur:

• X‑as: Buitentemperatuur [-15°C tot +20°C]
• Y‑as: Verwarmingslast [kW]
• Stookgrens rond ~15°C zichtbaar

COP‑contourdiagram (heatmap)

Een heatmap visualiseert de COP als functie van:

• Buitentemperatuur (X‑as)
• Aanvoertemperatuur (Y‑as)
• Kleurschaal: blauw (lage COP) tot groen (hoge COP)

Verdere profi‑functies (in planning)

Een grijze infobox kondigt aan:

• Uurprofielen van de warmtevraag
• Grafieken van modulatiegedrag

---

Tapwaterbehoefte berekenen

De tapwater‑assistent helpt u om de warmtapwaterbehoefte realistisch te schatten – bij goed geïsoleerde woningen is tapwater vaak al 30–50% van de totale warmtebehoefte.

5.1 Assistent openen

Klik in wizard stap 1 naast de tapwaterbehoefte op het "Berekenen"‑symbool. De assistent heeft twee overzichtelijke tabs:

• Tab "Verbruik" – bepaling van de tapwaterbehoefte
• Tab "Opwarmtijd" – wanneer moet het water worden opgewarmd? 🆕

5.2 Tab "Verbruik" – aantal personen

De belangrijkste invoer! Kies via de pictogrammen het aantal bewoners:

Personen	Typisch verbruik	kWh/jaar
1	30–40 L/dag	800–1.200
2	60–80 L/dag	1.400–1.800
3	90–120 L/dag	1.800–2.400
4	120–160 L/dag	2.200–3.000
5+	150–200+ L/dag	2.800–4.000+

5.3 Douchegedrag

Hoe uitgebreid wordt er gedoucht?

Optie	Beschrijving	Factor
Zuinig 🚿	Korte douches	0,7×
Normaal 🚿🚿	Gemiddeld	1,0×
Veel 🚿🚿🚿	Lang douchen	1,4×

5.4 Gebruik bad

Optie	Beschrijving	Toeslag
Nooit 🛁❌	Geen bad	0 L/dag
Af en toe 🛁	1–2× per week	+3 L/dag
Regelmatig 🛁💧	Bijna dagelijks	+10 L/dag

5.5 Vaatwasser

Heeft het huishouden een vaatwasser?

• Ja: verlaagt de tapwaterbehoefte (minder handafwas)
• Nee: +5 L/persoon/dag voor handafwas

5.6 Tab "Opwarmtijd" – strategieën 🆕

In de tweede tab kiest u wanneer het tapwater wordt opgewarmd. Dit heeft direct invloed op de efficiëntie van de warmtepomp.

Beschikbare strategieën

Strategie	Beschrijving	Efficiëntievoordeel
⏰ Continu op temperatuur	Vat wordt 24/7 op temperatuur gehouden	Referentie
☀️ Eén keer per dag opwarmen	Opwarming op een vast tijdstip	+5–15%
🌅🌆 Twee keer per dag opwarmen	Opwarming ’s ochtends en ’s avonds	+3–8%
🌞 Zonne‑geoptimaliseerd (middag)	Opwarming 10–15 uur voor maximale PV‑benutting	+10–20%
🌙 Nachtbedrijf	Opwarming ’s nachts (22–6 uur) bij nachttarief	−5–15%

Strategieën in detail

☀️ Eén keer per dag opwarmen
Geschikt voor de meeste huishoudens. Kies bij voorkeur 11–14 uur, als de buitentemperatuur het hoogst is. Het vat houdt de warmte vast tot de volgende dag.

🌅🌆 Twee keer per dag opwarmen
Handig bij hoge ochtend‑ en avondvraag. Voorbeeld: 6:00 uur (voor het douchen) en 18:00 uur (voor het avondeten).

🌞 Zonne‑geoptimaliseerd
Ideaal in combinatie met PV. De opwarming gebeurt automatisch tussen 10–15 uur, wanneer:

• de PV‑installatie veel stroom levert
• de buitentemperatuur hoger is

🌙 Nachtbedrijf
Alleen zinvol bij een duidelijk goedkoper nachttarief. De efficiëntie is lager (koude buitentemperatuur), maar kan worden gecompenseerd door de lagere kWh‑prijs.

Individuele tijdkeuze

Bij de strategieën "Eén keer per dag" en "Twee keer per dag" kunt u de exacte tijden kiezen:

• Eerste opwarmtijd: dropdown van 00:00 tot 23:00 uur
• Tweede opwarmtijd: (alleen bij "Twee keer per dag")

Aanbevolen tijden:

• 🌡️ Optimaal: 11:00 – 14:00 uur (warmste deel van de dag)
• ☀️ Met PV: 10:00 – 15:00 uur (hoogste zoninstraling)
• ❄️ Vermijden: 22:00 – 06:00 uur (koudste periode)

5.7 Resultaat en aanpassing

Boven in de assistent ziet u steeds:

• Berekende behoefte [kWh/a] – op basis van uw invoer
• Dagverbruik [liter] – voor een plausibiliteitscheck
• Per persoon/dag [liter] – idealiter 30–50 L

5.8 Efficiëntie‑badge in de tab

In de tab "Opwarmtijd" verschijnt een efficiëntie‑badge zodra u een andere strategie dan "Continu" kiest. Deze toont de verwachte efficiëntieverbetering (of verslechtering bij nachtbedrijf).

5.9 TWW‑profiel wordt opgeslagen

Het volledige tapwaterprofiel wordt met het project opgeslagen:

• Aantal personen en douchegedrag
• Gebruik van bad en vaatwasser
• Opwarmstrategie en tijden 🆕

Bij het opnieuw laden kunt u alle instellingen direct aanpassen zonder alles opnieuw in te voeren.

---

Warmtepomp‑invoer

6.1 Catalogusselectie

De warmtepompcatalogus bevat actuele modellen van bekende fabrikanten met gecontroleerde prestatiegegevens.

Getoonde informatie:

• Fabrikant – bijv. NIBE, Vaillant, Viessmann, Stiebel Eltron
• Model – volledige typeaanduiding
• Vermogen – nominaal vermogen bij A2/W35 [kW]
• COP – prestatiecoëfficiënt bij A2/W35
• JAZ – fabrikantopgave (indien beschikbaar)

Filter op type:

• Lucht‑water – buitenlucht als warmtebron
• Bodem‑water (sole‑water) – bodem via sondes/collectoren
• Water‑water – grondwater

6.2 Handmatige invoer 🆕

Voor warmtepompen die niet in de catalogus staan, gebruikt u de handmatige invoer:

Verplichte velden

Veld	Beschrijving	Typische waarden
Nominaal vermogen A2/W35	Warmtevermogen bij normconditie	4–20 kW
COP A2/W35	Prestatiecoëfficiënt bij +2°C buiten / 35°C aanvoer	3,0–5,0

Optionele velden (aanbevolen)

Veld	Beschrijving	Typische waarden
Fabrikant	Naam van de fabrikant	bijv. "Vaillant"
Model	Typeaanduiding	bijv. "aroTHERM plus 75"
COP A-7/W35	Prestatiecoëfficiënt bij -7°C	2,0–3,5
COP A7/W35	Prestatiecoëfficiënt bij +7°C	4,0–6,0

6.3 COP‑waarden juist interpreteren

De COP‑waarden in het datablad zijn gebaseerd op gestandaardiseerde testcondities volgens EN 14511:

Notatie: A/W of B/W
A = Air (lucht), B = Brine (sole), W = Water (aanvoer)
Getal = temperatuur in °C

Voorbeelden:

• A2/W35 = buitenlucht 2°C, aanvoer 35°C
• A-7/W55 = buitenlucht -7°C, aanvoer 55°C
• B0/W35 = sole 0°C, aanvoer 35°C

---

Tips en best practices

7.1 Optimale aanvoertemperatuur kiezen

De aanvoertemperatuur is de belangrijkste knop voor een hoge JAZ:

Systeem	Aanbevolen aanvoer	JAZ‑voordeel
Vloerverwarming	30–35°C	⭐⭐⭐ Optimaal
Wandverwarming	35–40°C	⭐⭐ Zeer goed
Grootvlakradiatoren	40–50°C	⭐ Goed
Standaardradiatoren	50–60°C	Aanvaardbaar
Oude kleine radiatoren	>60°C	⚠️ Kritisch

Optimalisatietips:

1. Radiatoren vervangen door grotere modellen → lagere aanvoertemperatuur mogelijk
2. Hydraulisch inregelen
3. Ruimteregeling optimaliseren
4. Stooklijn (stookcurve) aanpassen (verlagen bij zachte buitentemperaturen)

7.2 Warmtebron optimaal kiezen

Warmtebron	Voordelen	Nadelen	Typische JAZ
Lucht	Lage investeringskosten, eenvoudig	Lagere efficiëntie in de winter	2,8–3,5
Bodem (horizontale collector)	Stabiele temperatuur	Grote tuinoppervlakte nodig	3,5–4,2
Bodem (diepe boring)	Compact, efficiënt	Duur, vergunning nodig	3,8–4,5
Grondwater	Hoogste efficiëntie	Vergunning, waterkwaliteit kritisch	4,2–5,0

7.3 Dimensionering

7.4 Tapwater efficiënt bereiden

Maatregel	Besparing	Inspanning
Tapwatertemperatuur verlagen naar 50°C	10–15%	Laag
Circulatiepomp tijdgestuurd	5–10%	Laag
Doorstroomverwarmer voor piekvraag	Variabel	Gemiddeld
Combinatie met zonneboiler	50–70% TWW	Hoog

7.5 Monitoring voorzien

Na installatie is het zinvol regelmatig te controleren:

• Stroommeter voor de warmtepomp (aparte meter aanbevolen)
• Warmtemeter (in BE/NL vaak verplicht voor nauwkeurige monitoring of bij subsidies)
• Bedrijfsuren en starts van de compressor

Reële JAZ bepalen:

JAZ_real = Warmtemeter [kWh] / Stroommeter [kWh]

---

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat is het verschil tussen COP en JAZ?

Kenmerk	COP	JAZ
Meetconditie	Labotest, gedefinieerde temperaturen	Reëel bedrijf over 1 jaar
Tijdsduur	Momentopname	Jaarlijks gemiddelde
Betekenis	Vergelijking onder normcondities	Werkelijke efficiëntie
Typische waarde	3,5–5,0 (bij A2/W35)	2,8–4,5 (jaar)

De JAZ is altijd lager dan de beste COP, omdat ook koude dagen, tapwaterbereiding en ontdooicycli worden meegerekend.

Waarom is mijn berekende JAZ lager dan de fabrikant aangeeft?

Mogelijke oorzaken:

1. Hogere aanvoertemperatuur – fabrikanten geven vaak waarden bij 35°C
2. Kouder klimaat – uw ontwerp-buitentemperatuur is lager
3. Hoog tapwateraandeel – veel tapwater verlaagt de totale JAZ
4. Legionellabescherming – wekelijkse opwarming tot 60–65°C kost efficiëntie

Welke aanvoertemperatuur heb ik nodig voor radiatoren?

Dat hangt af van de radiatorgrootte:

• Voldoende gedimensioneerd (na renovatie, grotere radiatoren): 50–55°C
• Overgedimensioneerd (bijv. na vervanging enkel glas door HR‑glas): 40–45°C mogelijk
• Onder gedimensioneerd: >60°C nodig → vervanging aanbevolen

Gebruik onze verwarmingslastcalculator om de optimale aanvoertemperatuur te bepalen.

Is een warmtepomp zinvol met radiatoren?

Ja, als:

• aanvoertemperatuur ≤55°C haalbaar is
• JAZ ≥ 3,0 realistisch is
• de stroomprijs niet extreem hoog is
• de bestaande ketel oud en inefficiënt is

Minder zinvol, als:

• aanvoertemperatuur >60°C nodig is
• radiatoren duidelijk te klein zijn
• er geen mogelijkheid is om afgiftesystemen te vergroten

Hoe nauwkeurig is de JAZ‑prognose?

Bij correcte invoer (vooral COP‑waarden en aanvoertemperatuur) ligt de afwijking meestal rond ±10–15% t.o.v. het werkelijke bedrijf.

Factoren die niet volledig worden meegenomen:

• Gebruikersgedrag (ventilatie, nachtverlaging)
• Ontdooicycli (bij lucht‑water in de winter)
• Regelverliezen
• Verliezen in buffervaten

Welke efficiëntie heb ik nodig voor subsidies?

Nederland (ISDE, 2025):

• Eisen zijn gebaseerd op minimale SCOP en energielabel volgens EU‑verordening 811/2013.
• De warmtepomp moet op de RVO‑apparatenlijst staan; daar zijn de vereiste waarden per type vastgelegd.

Vlaanderen (Mijn VerbouwPremie / Fluvius):

• Minimale seizoensprestaties (SCOP) en efficiëntieklassen volgens EU‑energielabel.
• Toestel moet voorkomen op de Fluvius‑lijst van aanvaarde warmtepompen.

---

Technische achtergrondinformatie

9.1 Werkingsprincipe van de warmtepomp

Een warmtepomp werkt als een "omgekeerde koelkast":

1. Verdamper: het koudemiddel neemt omgevingswarmte op (lucht/bodem/water)
2. Compressor: het koudemiddel wordt samengeperst → temperatuur stijgt
3. Condensor: warmte wordt afgegeven aan het verwarmingswater
4. Expansieventiel: druk wordt verlaagd → cyclus begint opnieuw

Omgevingswarmte (3 delen) + Stroom (1 deel) = Verwarmingswarmte (4 delen)
→ COP = 4

9.2 Typische kengetallen per warmtebron

Lucht‑water‑warmtepomp

Parameter	Typische waarde
Brontemperatuur	-15°C tot +35°C
Vermogensbereik	3–20 kW
COP A2/W35	3,2–4,5
JAZ	2,8–3,8
Geluidsvermogen	45–65 dB(A)

Bodem‑water‑warmtepomp

Parameter	Typische waarde
Brontemperatuur	-5°C tot +15°C
Bodemtemperatuur	8–12°C (jaarrond)
COP B0/W35	4,0–5,5
JAZ	3,5–4,5
Sondediepte	80–120 m per boring
Collectoroppervlak	20–30 m² per kW

Water‑water‑warmtepomp

Parameter	Typische waarde
Brontemperatuur	7–12°C
Min. debiet	2,5 m³/h per kW
COP W10/W35	5,0–6,5
JAZ	4,2–5,2
Brondiepte	6–15 m

9.3 Invloed van aanvoertemperatuur op de COP

Onderstaande tabel toont typische COP‑waarden van een lucht‑water‑warmtepomp:

Buitentemp.	VL 35°C	VL 45°C	VL 55°C
-7°C	2,8	2,3	1,9
2°C	3,8	3,1	2,5
7°C	4,6	3,8	3,0

Conclusie: De COP daalt bij:

• lagere buitentemperatuur (→ minder omgevingswarmte)
• hogere aanvoertemperatuur (→ groter temperatuursprong)

9.4 Maandelijkse buitentemperaturen (referentie)

De calculator gebruikt locatiespecifieke klimaatgegevens voor NL/BE. Ter referentie (vergelijkbaar gematigd klimaat):

Maand	Gem. temp.	Verwarmingsgraaddagen
Januari	-0,5°C	ca. 620
Februari	0,5°C	ca. 550
Maart	4,0°C	ca. 500
April	8,0°C	ca. 360
Mei	13,0°C	ca. 220
Juni	16,0°C	ca. 60
Juli	18,0°C	ca. 0
Augustus	17,5°C	ca. 0
September	14,0°C	ca. 60
Oktober	9,0°C	ca. 340
November	4,0°C	ca. 480
December	1,0°C	ca. 590
Totaal	8,7°C	ca. 3.780 Kd

---

Normen, regelgeving en subsidies

10.1 Relevante normen en richtlijnen

Norm / richtlijn	Inhoud	Toepassing NL / BE
VDI 4650 deel 1	Berekening jaarprestatiecoëfficiënt (JAZ) – kortmethode	Geen directe nationale tegenhanger; bruikbaar als rekenmethode
VDI 4645	Planning en dimensionering warmtepompsystemen	Aanvullend op ISSO‑publicaties (NL) en TV’s/NBN‑normen (BE)
EN 14511	Testen van warmtepompen (COP‑bepaling)	Basis voor productgegevens en certificering
EN 14825	Testen van warmtepompen – SCOP‑berekening	Basis voor EU‑energielabel en SCOP
NEN‑EN 12831‑1	Verwarmingslastberekening	Verplicht referentiekader voor NL‑ontwerp
NBN EN 12831	Verwarmingslastberekening	Referentie in Vlaamse EPB‑context
NTA 8800 / NEN 7120	Energieprestatie gebouwen (NL)	Basis voor BENG‑eisen en energielabel
EPB‑regelgeving Vlaanderen	Energieprestatie en binnenklimaat (BE)	Basis voor E‑peil en EPC in Vlaanderen
Drinkwaterbesluit / ISSO 55.1 (NL)	Legionellapreventie	Voor collectieve tapwatersystemen
Legionellapreventie‑richtlijnen Vlaanderen	Legionellabeheer in collectieve systemen	Voor publieke en collectieve installaties

10.2 Bouw‑ en energieregelgeving (NL & Vlaanderen)

Nederland:

• Sinds 2021 gelden de BENG‑eisen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) op basis van NTA 8800.
• Belangrijke indicatoren: BENG 1 (energiebehoefte), BENG 2 (primair fossiel energiegebruik), BENG 3 (aandeel hernieuwbare energie).
• Nieuwe woningen moeten een energieprestatiecoëfficiënt (EPC) ≈ 0 hebben; in de praktijk is een warmtepomp of aansluiting op een duurzaam warmtenet vrijwel standaard.

Vlaanderen:

• De EPB‑regelgeving bepaalt eisen aan E‑peil, S‑peil en U‑waarden.
• Nieuwe woningen moeten een laag E‑peil halen (doelstelling richting E20 en lager), wat in de praktijk vaak een warmtepomp of andere hernieuwbare bron vereist.
• De EPC‑label (A+ t/m F) is verplicht bij verkoop/verhuur; warmtepompen en goede isolatie verbeteren het label aanzienlijk.

10.3 Energie‑labels en certificaten

• EU‑energielabel voor ruimteverwarming en tapwater (verordening 811/2013):
  • Klassen van A+++ tot G, gebaseerd op SCOP en seizoensrendement.
  • Geldt in alle EU‑landen, dus ook in NL en BE.
• Energielabel gebouw (NL):
  • Op basis van NTA 8800, verplicht bij verkoop/verhuur.
  • Warmtepompen en PV verbeteren het label.
• EPC‑label (Vlaanderen):
  • Energieprestatiecertificaat met label A+ t/m F.
  • Warmtepompen, isolatie en PV verlagen het EPC‑kengetal.

10.4 Subsidies en financiële stimulansen (stand eind 2025)

Nederland – ISDE & fiscale maatregelen

Maatregel	Kernpunten
ISDE‑subsidie warmtepompen	Subsidiebedragen afhankelijk van type en vermogen; ca. € 1.500–4.000 voor all‑electric, lager voor hybride. Toestel moet op de RVO‑lijst staan.
ISDE‑subsidie isolatie	Subsidie voor dak-, gevel-, vloer‑ en glasisolatie; hogere bedragen bij combinatie van meerdere maatregelen.
Subsidie zonneboiler / PV	Zonneboilers via ISDE; voor PV vooral btw‑vrijstelling (0% btw op levering en installatie) en salderingsregeling (afbouw in komende jaren).
Energiebespaarleningen	Via het Nationaal Warmtefonds voor particuliere woningeigenaren.

Meer info: www.rvo.nl.

Vlaanderen – Mijn VerbouwPremie, Fluvius & fiscale voordelen

Maatregel	Kernpunten
Mijn VerbouwPremie – warmtepompen	Premiebedragen afhankelijk van inkomenscategorie en type warmtepomp; indicatief enkele honderden tot enkele duizenden euro’s.
Mijn VerbouwPremie – isolatie	Premies voor dak-, muur-, vloer‑ en glasisolatie; hogere steun voor lagere inkomens.
Fluvius‑premies	Voor warmtepompen, warmtepompboilers, zonneboilers en PV (afhankelijk van periode en budget).
Fiscale voordelen	In sommige gevallen verlaagde onroerende voorheffing voor energiezuinige nieuwbouw of ingrijpende renovatie.

Meer info: www.mijnverbouwpremie.be en www.fluvius.be.

10.5 Verdere links

• Ons verwarmingslast‑rekenhulpmiddel – voor de normatieve verwarmingslast
• Onze solar‑calculator – voor PV‑eigenverbruik met warmtepomp
• Informatie over nationale normen en regelgeving:
  • Nederland: www.rvo.nl, www.nen.nl
  • Vlaanderen: www.energiesparen.be, www.vlaanderen.be

---

Naar de calculator

Klaar voor uw warmtepompberekening?

➡️ Warmtepompcalculator starten

Heeft u vragen over de verwarmingslast, voer dan eerst onze verwarmingslastberekening uit – de resultaten kunnen direct in de warmtepompcalculator worden geïmporteerd.

---

Laatste update: december 2025