Inleiding: De energiebuffer voor uw woning

Zonnepanelen zijn, naast windturbines, hét symbool voor duurzame energieopwekking. Ze zijn compact, stil, krachtig, emissiearm en breed inzetbaar. Ze hebben echter één groot nadeel: de afhankelijkheid van het weer. Juist bij slecht weer blijkt hoe waardevol een thuisbatterij als betrouwbare helper is.

Als de zon achter wolken verdwijnt, de dagen kort zijn of sneeuw de panelen bedekt, wordt er weinig tot geen bruikbare zonnestroom geproduceerd. Dankzij batterijtechniek is daar een oplossing voor: met moderne thuisbatterijen kunt u deze periodes overbruggen.

De batterij in het dagelijks gebruik: een typische dag

Onderstaand schema beschrijft het samenspel tussen tijdstip, zonnestroomproductie en elektriciteitsverbruik in een gemiddeld huishouden.

Ochtend (6–9 uur)

• Zoninstraling: Laag (lage zonnestand)
• Stroomproductie: Beperkt
• Verbruik: Gemiddeld (ontbijt, warm water)
• Batterij: Begint te ontladen of er is netafname

Voormiddag tot middag (9–14 uur)

• Zoninstraling: Hoog tot maximaal
• Stroomproductie: Maximum (zon staat hoog)
• Verbruik: Laag (gezin buitenshuis)
• Batterij: Laadt op – slaat overtollige energie op

Namiddag en avond (15–22 uur)

• Zoninstraling: Afnemend tot nul
• Stroomproductie: Daalt continu
• Verbruik: Hoog (koken, ontspanning, verwarming)
• Batterij: Ontlaadt en voedt de woning

De realiteit: niet elke dag is ideaal

Het bovenstaande is een ideaal dagverloop. In de praktijk geldt:

• Ieder huishouden heeft een ander verbruiksprofiel
• Het weer is grillig
• Soms wordt de batterij niet volledig geladen
• Soms is er te weinig verbruik om optimaal te ontladen

Daarom wordt intelligente meet- en laadelektronica toegepast. Slimme software stuurt de vermogenselektronica aan en gebruikt data van de (slimme) meter om de batterij zo efficiënt mogelijk in te zetten.

Waarom überhaupt een thuisbatterij?

Eigen verbruik maximaliseren

In Nederland en Vlaanderen is de financiële logica van een batterij sterk afhankelijk van het beleid rond salderen (NL) en terugleververgoedingen (NL en BE):

• Zonder batterij
  • Nederland: met de huidige salderingsregeling wordt teruggeleverde stroom grotendeels verrekend tegen het leveringstarief; na afbouw van salderen (gepland vanaf 2027, nog politiek onzeker) zal de terugleververgoeding lager liggen dan de stroomprijs die u betaalt.
  • Vlaanderen: u krijgt een terugleververgoeding van uw energieleverancier, doorgaans duidelijk lager dan de prijs die u voor afgenomen stroom betaalt.
• Met batterij
  • U gebruikt meer van uw eigen zonnestroom in de avond en nacht en vermindert zo uw netafname tegen 30–45 ct/kWh (NL, all-in) of ca. 25–35 ct/kWh (VL, all-in, afhankelijk van contract en netkosten).

Indicatief geldt in beide landen:

• Terugleververgoeding: vaak rond 5–12 ct/kWh
• Stroomprijs bij afname: vaak 25–45 ct/kWh

Typische besparing per extra kWh eigen verbruik: ongeveer 15–30 ct/kWh, afhankelijk van contract en regio.

Autonomie verhogen

Installatie	Autonomiegraad (elektrisch)
Alleen pv, zonder batterij	25–35%
Pv + batterij	60–80%
Pv + grote batterij	tot ca. 90%

Een hogere autonomie betekent minder afhankelijkheid van prijsschommelingen en netstoringen, maar volledige off-grid is in Nederland en Vlaanderen zelden economisch of wettelijk zinvol.

Noodstroom en netonafhankelijkheid

Een thuisbatterij kan, afhankelijk van het systeem, bij stroomuitval als noodstroomvoorziening dienen (back-upfunctie). Let op:

• Niet elk systeem biedt back-up; dit moet expliciet voorzien zijn in de omvormer en installatie.
• In Nederland en Vlaanderen gelden netcodes en veiligheidsregels (NEN 1010 / AREI) die bepalen hoe een installatie zich bij netuitval moet gedragen (anti-islanding).

Batterijdimensionering: hoe groot moet de thuisbatterij zijn?

De juiste batterijgrootte hangt af van meerdere parameters:

Belangrijke vragen vooraf

1. Hoeveel stroom wekt de pv-installatie gemiddeld per jaar op (kWh/jaar)?
2. Wat is het piekvermogen van de installatie (kWp)?
3. Welke autonomiegraad (zelfvoorzieningsgraad) wilt u bereiken?
4. Hoeveel elektriciteit verbruikt uw huishouden jaarlijks (kWh/jaar)?
5. Zijn er grote verbruikers (warmtepomp, elektrische wagen, boiler) die u deels met eigen stroom wilt voeden?

Vuistregels voor dimensionering

Afgezet tegen het piekvermogen (kWp):

Per geïnstalleerde kWp is 0,9 tot 1,6 kWh bruikbare opslagcapaciteit een goede richtwaarde voor een standaard huishouden.

Piekvermogen pv-installatie	Aanbevolen batterijcapaciteit
5 kWp	4,5 – 8 kWh
8 kWp	7,2 – 12,8 kWh
10 kWp	9 – 16 kWh

Afgezet tegen het jaarlijkse stroomverbruik:

De bruikbare capaciteit van de batterij zou ongeveer 60% van het gemiddelde dagelijkse verbruik moeten bedragen.

Jaarverbruik	Dagelijks verbruik (gem.)	Aanbevolen batterij
3.000 kWh	8,2 kWh	~5 kWh
5.000 kWh	13,7 kWh	~8 kWh
7.000 kWh	19,2 kWh	~12 kWh

Praktijktip

Overdimensioneren loont zelden:

• Een te grote batterij wordt in voor- en najaar vaak niet volledig geladen
• De meerkosten verdienen zich dan niet terug
• Beter: iets kleiner dimensioneren en het net als back-up gebruiken

In Nederland en Vlaanderen is het bovendien verstandig om bij dimensionering rekening te houden met:

• De (afbouw van de) salderingsregeling in Nederland
• De terugleververgoeding in beide landen
• Eventuele toekomstige verbruikers (warmtepomp, laadpaal)

De C-rate begrijpen

De C-rate beschrijft de verhouding tussen laad-/ontlaadvermogen en opslagcapaciteit:

C-rate = vermogen (kW) / capaciteit (kWh)

Rekenvoorbeeld

Een batterij met:

• Laad-/ontlaadvermogen: 10 kW
• Capaciteit: 20 kWh

Heeft een C‑rate van: 10 kW / 20 kWh = 0,5C

Dat betekent: de batterij wordt in 2 uur volledig geladen of ontladen (theoretisch, zonder verliezen).

C-rate in één oogopslag

C-rate	Laad-/ontlaadtijd (theoretisch)	Toepassing
0,25C	4 uur	Langzaam laden, batterijvriendelijk
0,5C	2 uur	Standaard voor thuisbatterijen
1C	1 uur	Snel laden
2C	30 minuten	Hoogvermogenopslag

Hogere C-rates maken snel laden en ontladen mogelijk, maar belasten de batterij sterker en kunnen de levensduur verkorten.

Belangrijke batterij-kengetallen

Capaciteit (kWh)

De hoeveelheid energie die de batterij kan opslaan en weer afgeven.

• Brutocapaciteit: de totale fysieke capaciteit
• Nettocapaciteit: de daadwerkelijk bruikbare capaciteit (meestal 90–95% van bruto)

Laad- en ontlaadvermogen (kW)

Hoe snel de batterij energie kan opnemen of afgeven.

• Belangrijk voor het opvangen van piekverbruik (bijv. kookplaat, warmtepompstart)
• Typisch: 3–10 kW bij residentiële systemen

Rendement (%)

Hoeveel van de opgeslagen energie u er weer uit kunt halen.

• Lithium-ion: ca. 90–95%
• Verliezen ontstaan door omzetting (omvormer) en warmte

Cyclische levensduur

Hoeveel volledige laad-/ontlaadcycli de batterij doorstaat.

• Typisch: 5.000–10.000 cycli
• Bij gemiddeld één cyclus per dag: ca. 13–27 jaar (praktisch wordt vaak eerder door andere factoren begrensd)

Ontlaaddiepte (DoD – Depth of Discharge)

Hoe ver de batterij ontladen mag worden.

• Lithium-ion: 80–100% DoD mogelijk
• Hogere DoD = meer bruikbare capaciteit, maar ook meer slijtage

Opslagtechnologieën vergeleken

Lithium-ion (standaard)

• Voordelen: Hoge energiedichtheid, lange levensduur, hoog rendement
• Nadelen: Hogere kostprijs, gevoelig voor hoge temperaturen
• Toepassing: Standaardtechnologie voor thuisbatterijen in Nederland en Vlaanderen

Lithium-ijzerfosfaat (LFP)

• Voordelen: Zeer veilig, lange levensduur, robuust
• Nadelen: Iets lagere energiedichtheid
• Toepassing: Steeds vaker gebruikt in residentiële systemen

Loodzuur

• Voordelen: Relatief goedkoop, beproefde techniek
• Nadelen: Kortere levensduur, minder cycli, zwaar
• Toepassing: Vooral in oudere of off-grid installaties

Zoutwaterbatterijen

• Voordelen: Milieuvriendelijk, niet brandbaar
• Nadelen: Lagere energiedichtheid, zwaar
• Toepassing: Nichetoepassingen, minder gangbaar in de particuliere markt

Lokale regelgeving, normen en subsidies (NL & Vlaanderen)

Normen en rekenmethodes

Voor de dimensionering van pv en batterijen bestaan geen directe tegenhangers van Duitse VDI-richtlijnen, maar er zijn wel relevante Europese en nationale normen:

• U-waarden en isolatieberekening

  • Nederland: NTA 8800 (energieprestatie van gebouwen) implementeert o.a. EN ISO 6946 voor warmtedoorgangscoëfficiënten (U-waarden).
  • Vlaanderen: EPB-rekenmethode (Energieprestatieregelgeving) gebruikt eveneens EN ISO 6946 voor U-waarden.

• Elektrische veiligheid en aansluiting

  • Nederland: NEN 1010 (veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties) en NEN-EN-IEC 62446-1/-2 (voor pv-systemen).
  • Vlaanderen/België: AREI (Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties) en Synergrid-voorschriften voor decentrale productie.

Voor de keuze en installatie van een thuisbatterij is het belangrijk dat:

• De installatie voldoet aan NEN 1010 (NL) of AREI (BE).
• De netbeheerder (Liander, Enexis, Fluvius, enz.) de installatie correct kan registreren.

Energieprestatieregels en energielabels

• Nederland

  • Energieprestatie van gebouwen wordt bepaald volgens NTA 8800.
  • Woningen krijgen een energielabel (A++++ tot G). Een pv-installatie en batterij kunnen de energieprestatie verbeteren, vooral in combinatie met een warmtepomp.
  • Bij verkoop of verhuur is een geldig energielabel verplicht.

• Vlaanderen

  • Energieprestatieregelgeving via EPB (Energieprestatie en Binnenklimaat) voor nieuwbouw en ingrijpende renovaties.
  • Woongebouwen krijgen een EPC-label (A+ tot F). Zonnepanelen en efficiënte installaties verbeteren het label; batterijen tellen vooral mee via het aandeel hernieuwbare energie en het verbruik.
  • EPC is verplicht bij verkoop en verhuur.

Subsidies en financiële stimulansen

Nederland

De regelingen wijzigen regelmatig; controleer altijd de actuele stand op rijksoverheid.nl en websites van uw gemeente/provincie.

• Thuisbatterij

  • Er is (nog) geen landelijke directe aanschafsubsidie specifiek voor thuisbatterijen.
  • Wel kan een batterij in combinatie met een zonnepaneleninstallatie op een bedrijfspand soms onder de EIA (Energie-investeringsaftrek) vallen voor ondernemers.
  • Diverse netbeheerders en energieleveranciers testen flex- en opslagprojecten met tijdelijke vergoedingen.

• Zonnepanelen

  • Geen landelijke aanschafsubsidie meer voor particulieren, maar 0% btw op zonnepanelen op of bij woningen.
  • Sommige gemeenten of energieloketten bieden leningen of lokale subsidies.

• Isolatie en energiebesparing

  • ISDE (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing) voor o.a. isolatiemaatregelen en warmtepompen.
  • Voorwaarden: meestal minimaal twee maatregelen of combinatie met warmtepomp; subsidiebedragen per m² of per toestel.

• Warmtepompen

  • Ook via ISDE: bedragen variëren grofweg van enkele honderden tot enkele duizenden euro’s, afhankelijk van type en vermogen.

Vlaanderen

Actuele informatie: vlaanderen.be, Fluvius en energiesparen.be.

• Thuisbatterij

  • De vroegere premie voor thuisbatterijen via Fluvius is beëindigd (voor nieuwe aanvragen).
  • Wel bestaan er soms projecten rond energiedelen en flexibiliteit met vergoedingen via energieleveranciers of energiegemeenschappen.

• Zonnepanelen

  • Geen klassieke aankoopsubsidie meer, maar:
  • Injectievergoeding van de energieleverancier voor teruggeleverde stroom.
  • Mogelijkheid tot energiedelen en energiegemeenschappen, waar een batterij een rol kan spelen.

• Renovatie en isolatie

  • Mijn VerbouwPremie: voor dak-, muur-, vloer- en glasisolatie, en voor efficiënte installaties.
  • Bedragen afhankelijk van inkomenscategorie, type maatregel en woning.

• Warmtepompen en hernieuwbare energie

  • Premies via Fluvius voor warmtepompen, warmtepompboilers en zonneboilers.
  • Bedragen variëren, met hogere steun voor grondgebonden systemen en voor beschermde afnemers.

Praktische implicaties voor een thuisbatterij

• In Nederland is de businesscase sterk gekoppeld aan de (afbouw van) saldering; een batterij wordt financieel interessanter naarmate salderen verder wordt beperkt en dynamische tarieven gangbaarder worden.
• In Vlaanderen, waar er geen saldering meer is, kan een batterij nu al helpen om de eigenconsumptie te verhogen en zo de energiefactuur te verlagen, zeker in combinatie met variabele tarieven en capaciteitstarief.
• In beide regio’s kan een batterij bijdragen aan een betere energieprestatie (NTA 8800 / EPB) en comfort, maar de directe subsidie is beperkt of aflopend. Het loont om lokale premies, leningen en proefprojecten te controleren.

Conclusie

Tot slot: in het laatste artikel van deze reeks Kengetallen van een pv-installatie: het glossarium vindt u alle belangrijke kengetallen – van kW tot kWp en van rendement tot C‑rate – overzichtelijk samengevat.

Bronnen

• HTW Berlin: Auslegung von Solarstromspeichern
• Wegatech: Speicherrechner
• Grünes Haus: Stromspeicher Kosten
• Priwatt: PV-Speicher Größe berechnen
• Zolar: Vor- und Nachteile von Solarenergie