Straty ciepła przez wentylację występują, gdy ciepłe powietrze wewnętrzne opuszcza budynek i zostaje zastąpione zimnym powietrzem zewnętrznym. Zwykle stanowią 20-40% obciążenia cieplnego – w bardzo dobrze izolowanych budynkach nawet więcej.

Zasada działania

Powietrze jest nośnikiem ciepła. Gdy powietrze wewnętrzne o temperaturze 20°C jest zastępowane przez powietrze zewnętrzne o temperaturze -10°C, ogrzewanie musi zrekompensować tę różnicę temperatur:

• Ciepłe powietrze wychodzi = Utrata energii cieplnej
• Zimne powietrze wchodzi = Musi zostać ogrzane
• Wynik: Dodatkowe zapotrzebowanie na ciepło

Wzór obliczeniowy

Straty ciepła przez wentylację oblicza się według normy PN-EN 12831-1:

Wskaźnik wymiany powietrza: Kluczowy czynnik

Wskaźnik wymiany powietrza n określa, jak często objętość pomieszczenia jest wymieniana w ciągu godziny:

n	Znaczenie	Przykład
0,5 1/h	Połowa objętości/godzina	Dobrze uszczelniony budynek
1,0 1/h	Cała objętość/godzina	Średnio
2,0 1/h	Podwójna objętość/godzina	Nieszczelny stary budynek

Minimalna wymiana powietrza według PN-EN 12831-1

Norma definiuje higienicznie niezbędną minimalną wymianę powietrza:

Typ pomieszczenia	Minimalne n	Uzasadnienie
Pomieszczenia mieszkalne	0,5 1/h	Usuwanie CO2, wilgoci
Sypialnie	0,5 1/h	Wilgoć od osób
Kuchnia	1,0-1,5 1/h	Opary kuchenne, wilgoć
Łazienka	1,5-2,0 1/h	Wysoka wilgotność
WC	1,5 1/h	Zapachy

Dwa rodzaje wymiany powietrza

1. Infiltracja (niekontrolowana)

Wymiana powietrza przez nieszczelności w powłoce budynku:

• Szczeliny przy oknach i drzwiach
• Przejścia (rury, kable)
• Nieszczelności przy połączeniach
• Porowate materiały budowlane

Infiltracja zależy w dużej mierze od szczelności budynku, mierzona jako wartość n50 (wymiana powietrza przy różnicy ciśnień 50 Pa):

Typ budynku	Wartość n50	Infiltracja przy wietrze
Stary budynek niesanowany	6-10 1/h	0,5-1,0 1/h
Sanowany z nowymi oknami	3-5 1/h	0,2-0,4 1/h
Nowy budynek zgodny z WT 2021	1,5-3,0 1/h	0,1-0,2 1/h
Dom pasywny	< 0,6 1/h	< 0,05 1/h

2. Wentylacja mechaniczna (kontrolowana)

Celowa wymiana powietrza przez systemy wentylacyjne:

System	Opis	Odzysk ciepła
System wywiewny	Tylko wywiew mechaniczny	Brak
System nawiewno-wywiewny	Oba mechaniczne	Możliwy (WRG)
Wentylatory decentralne	Rozwiązania dla pojedynczych pomieszczeń	Często zintegrowane

Odzysk ciepła (WRG)

Nowoczesne systemy wentylacyjne mogą odzyskać 60-95% ciepła z powietrza wywiewanego:

Współczynnik WRG	Efektywna różnica temperatur	Redukcja obciążenia cieplnego
0% (bez WRG)	32 K (przy -12°C na zewnątrz)	Referencyjne
75%	8 K	-75%
85%	4,8 K	-85%
95%	1,6 K	-95%

Przykład obliczeniowy

Pomieszczenie mieszkalne z:

• Objętość: V = 60 m³
• Wskaźnik wymiany powietrza: n = 0,5 1/h
• Temperatura wewnętrzna: θi = 20°C
• Temperatura zewnętrzna: θe = -12°C

Bez odzysku ciepła

Z 85% odzyskiem ciepła

Porównanie koncepcji wentylacyjnych

Koncepcja	Zalety	Wady	Wpływ na obciążenie cieplne
Wentylacja okienna	Brak inwestycji, elastyczność	Strata ciepła, zależność od użytkownika	Wysoka (pełne straty wentylacyjne)
System wywiewny	Tanie, ochrona przed wilgocią	Brak WRG	Średnia
KWL z WRG	Energooszczędność, komfort	Wysoka inwestycja	Niska (do -90%)
Wentylatory decentralne	Możliwość modernizacji, możliwy WRG	Hałas, estetyka	Niska do średnia

Wpływ na obciążenie cieplne budynku

Przy obciążeniu cieplnym budynku straty ciepła przez wentylację są traktowane inaczej niż straty przez przenikanie:

Standardowa metoda (konserwatywna)

Suma wszystkich strat wentylacyjnych pomieszczeń = Strata wentylacyjna budynku

Rozszerzona metoda (bardziej realistyczna)

Uwzględnia:

• Jednoczesność: Nie wszystkie pomieszczenia są wentylowane jednocześnie
• Przenoszenie ciepła: Ciepłe powietrze wywiewane z jednego pomieszczenia ogrzewa inne
• Kompensacja infiltracji: Efekty ssania i tłoczenia

Unikanie typowych błędów

1. Niedocenianie strat ciepła przez wentylację

W dobrze izolowanych nowych budynkach straty wentylacyjne mogą stanowić ponad 50% obciążenia cieplnego!

2. Brak modernizacji po wymianie okien

Nowe, szczelne okna drastycznie zmniejszają infiltrację. Bez kontrolowanej wentylacji grożą:

• Uszkodzenia wilgociowe
• Powstawanie pleśni
• Zła jakość powietrza

3. Przecenianie efektywności WRG

Współczynnik producenta dotyczy tylko warunków laboratoryjnych. Realistyczne odliczenia:

• Ochrona przed mrozem: -5 do -10%
• Nieszczelności: -2 do -5%
• Brak konserwacji: -5 do -15%

Środki redukcji

1. Poprawa szczelności budynku

Środek	Typowe koszty	Poprawa n50
Uszczelnienie okien	50-100 €/okno	-0,5 do -1,0 1/h
Izolacja skrzynek roletowych	30-60 €/sztuka	-0,2 do -0,5 1/h
Uszczelnienie przejść	Zmienna	-0,5 do -1,0 1/h

2. Modernizacja systemu wentylacyjnego z WRG

System	Typowe koszty	Współczynnik WRG
Wentylatory decentralne (para)	800-1.500 €	70-85%
Centralna KWL	8.000-15.000 €	80-95%

3. Optymalizacja zachowań wentylacyjnych

• Wietrzenie szokowe zamiast ciągłego uchylania
• Wietrzenie krzyżowe dla szybkiej wymiany powietrza
• Wentylacja według potrzeb (czujnik CO2)

Kalkulator obciążenia cieplnego

Nasz kalkulator obciążenia cieplnego uwzględnia wszystkie aspekty wentylacji:

• Wskaźniki wymiany powietrza dla poszczególnych pomieszczeń według użytkowania
• Różne koncepcje wentylacji (naturalna, mechaniczna)
• Odzysk ciepła z regulowanym współczynnikiem
• Obliczenia infiltracji według szczelności budynku

---

Dalsze artykuły

• Co to jest obciążenie cieplne? – Podstawy obliczeń obciążenia cieplnego
• Straty ciepła przez przenikanie – Straty ciepła przez powłokę budynku
• Wyjaśnienie współczynnika U – Najważniejsza liczba charakteryzująca elementy budowlane
• Zalecenia dotyczące modernizacji – Środki redukcji obciążenia cieplnego

---

Źródła

• PN-EN 12831-1:2017-09 – Metody obliczania normatywnego obciążenia cieplnego
• PN-EN 1946-6 – Wentylacja mieszkań
• PN-EN 13829 – Pomiar szczelności metodą Blower-Door