Verwarmingslast
Warmtepomp
Lucht-Lucht
Zonne-energie
Ventilatiewarmteverlies: berekening & beperking icoon

Ventilatiewarmteverlies: wanneer warme lucht ontsnapt

Ventilatiewarmteverliezen ontstaan wanneer warme binnenlucht het gebouw verlaat en wordt vervangen door koudere buitenlucht. Ze vormen typisch 20–40% van de verwarmingslast – bij zeer goed geïsoleerde gebouwen zelfs nog meer.

Het principe

Lucht transporteert warmte. Als binnenlucht van 20°C wordt vervangen door buitenlucht van -10°C, moet de verwarming dit temperatuurverschil compenseren:

  • Warme lucht eruit = warmte-energie gaat verloren
  • Koude lucht erin = moet worden opgewarmd
  • Gevolg: extra verwarmingsvermogen nodig

Analogie: Denk aan een badkuip met warm water. Als u voortdurend warm water laat weglopen en koud water bijvult, moet u continu bijverwarmen om de temperatuur op peil te houden.

De rekenformule

In Duitsland worden ventilatiewarmteverliezen volgens DIN EN 12831-1 berekend. In Nederland en Vlaanderen wordt voor de bepaling van de ontwerp-verwarmingslast en ventilatieverliezen in de praktijk aangesloten bij NEN-EN 12831-1 (Nederland) en NBN EN 12831-1 (België), die dezelfde Europese basisnorm volgen.

Formule: ΦV = HV × (θi - θe)

met HV = V × n × ρ × cp = V × n × 0,34

  • ΦV = ventilatiewarmteverlies (W)
  • HV = ventilatie-warmteverliescoëfficiënt (W/K)
  • V = ruimtevolume (m³)
  • n = luchtwisselingsfactor (1/h)
  • ρ × cp = 0,34 Wh/(m³K) voor lucht
  • θi = binnentemperatuur (°C)
  • θe = ontwerp-buitentemperatuur (°C)

Luchtwisselingsfactor: de bepalende grootheid

De luchtwisselingsfactor n geeft aan hoe vaak het ruimtevolume per uur wordt ververst:

n Betekenis Voorbeeld
0,5 1/h Half volume per uur Goed luchtdicht gebouw
1,0 1/h Volledig volume per uur Gemiddeld
2,0 1/h Dubbel volume per uur Lekkende oudere woning

Minimale luchtverversing volgens norm

De Duitse DIN EN 12831-1 definieert een hygiënisch noodzakelijke minimale luchtverversing. In Nederland en Vlaanderen wordt dit principe overgenomen via o.a. NEN 1087 / NEN 8088 / NEN 7120 / NTA 8800 (NL) en NBN D 50-001 / EPB-eisen (BE), die vergelijkbare minimale ventilatiedebieten voorschrijven. Typische richtwaarden per ruimtefunctie:

Ruimtetypen Minimale n (indicatief) Reden
Woonkamers ca. 0,5 1/h Afvoer CO₂, vocht
Slaapkamers ca. 0,5 1/h Vochtproductie door personen
Keuken 1,0–1,5 1/h Kookdampen, vocht
Badkamer 1,5–2,0 1/h Hoge vochtproductie
WC ca. 1,5 1/h Geurafvoer

Belangrijk: Te weinig ventilatie leidt tot vochtschade en schimmel. De minimale luchtverversing is geen keuzeoptie – deze moet in de verwarmingslast worden meegenomen en door het verwarmingssysteem kunnen worden geleverd.

Twee vormen van luchtverversing

1. Infiltratie (ongecontroleerd)

Luchtverversing via lekken in de gebouwschil:

  • Kieren bij ramen en deuren
  • Doorvoeren (leidingen, kabels)
  • Aansluitdetails die niet luchtdicht zijn
  • Poreuze bouwmaterialen

De infiltratie is sterk afhankelijk van de luchtdichtheid van het gebouw, gemeten als n50-waarde (luchtwissel bij 50 Pa drukverschil). In Nederland en Vlaanderen wordt dit bepaald met een blowerdoortest volgens NEN-EN 13829 of de opvolger NEN-EN ISO 9972 / NBN EN ISO 9972.

Gebouwtype n50-waarde Infiltratie bij wind (indicatief)
Oud, niet gerenoveerd 6–10 1/h 0,5–1,0 1/h
Gerenoveerd met nieuwe ramen 3–5 1/h 0,2–0,4 1/h
Nieuwbouw volgens huidige EP-eisen (NL/BE) 1,5–3,0 1/h 0,1–0,2 1/h
Passiefhuis / zeer luchtdicht < 0,6 1/h < 0,05 1/h

2. Mechanische ventilatie (gecontroleerd)

Gerichte luchtverversing via ventilatiesystemen:

Systeem Beschrijving Warmteterugwinning
Mechanische afvoer (type C) Alleen afvoer mechanisch, toevoer via roosters Geen
Gebalanceerde ventilatie (type D) Toe- en afvoer mechanisch Mogelijk (WTW)
Decentrale ventilatietoestellen Per ruimte, vaak in de gevel Vaak geïntegreerd

In Nederland worden deze systemen beschreven in o.a. Bouwbesluit 2012 / Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) en NEN 1087; in Vlaanderen in de EPB-regelgeving en de STS-richtlijnen voor ventilatie.

Warmteterugwinning (WTW)

Moderne ventilatiesystemen kunnen 60–95% van de warmte uit de afgevoerde lucht terugwinnen:

Formule met WTW: ΦV = V × n × 0,34 × (1 - ηWTW) × (θi - θe)

  • ηWTW = warmteterugwinningsrendement (bijv. 0,85 = 85%)
WTW-rendement Effectief temperatuurverschil Reductie verwarmingslast
0% (zonder WTW) 32 K (bij -12°C buiten) Referentie
75% 8 K -75%
85% 4,8 K -85%
95% 1,6 K -95%

Voorbeeld: Een ruimte van 50 m³ met n = 0,5 1/h heeft zonder WTW een ventilatiewarmteverlies van 272 W. Met 85% WTW daalt dit tot slechts 41 W – een besparing van 231 W.

Rekenvoorbeeld

Een verblijfsruimte met:

  • Volume: V = 60 m³
  • Luchtwissel: n = 0,5 1/h
  • Binnentemperatuur: θi = 20°C
  • Buitentemperatuur (ontwerp): θe = -12°C

Zonder warmteterugwinning

Berekening:
HV = 60 m³ × 0,5 1/h × 0,34 = 10,2 W/K

ΦV = 10,2 W/K × (20 - (-12)) K = 10,2 × 32 = 326 W

Met 85% warmteterugwinning

Berekening:
ΦV = 326 W × (1 - 0,85) = 326 × 0,15 = 49 W

Besparing: 277 W = 85%

Ventilatieconcepten vergeleken

Concept Voordelen Nadelen Invloed op verwarmingslast
Ramen openen Geen investering, flexibel Groot warmteverlies, afhankelijk van bewonersgedrag Hoog (volledige ventilatieverliezen)
Mechanische afvoer Relatief lage investering, goede vochtafvoer Geen WTW, toevoer via roosters kan tocht geven Middelmatig
Balansventilatie met WTW Energiezuinig, hoog comfort, gefilterde lucht Hogere investering, kan kanaalruimte vragen Laag (tot ca. -90%)
Decentrale ventilatie-units Goed na te installeren, WTW mogelijk Geluid, zichtbaarheid in gevel Laag tot middelmatig

Invloed op de gebouwverwarmingslast

Bij de gebouwverwarmingslast worden ventilatiewarmteverliezen anders behandeld dan transmissieverliezen door de bouwdelen:

Standaardmethode (conservatief)

Som van alle ruimteventilatieverliezen = ventilatieverlies van het gebouw.

Uitgebreide methode (realistischer)

Houdt rekening met:

  • Gelijk­tijdigheid: niet alle ruimtes worden tegelijk intensief geventileerd
  • Warmteoverdracht: warme afvoerlucht uit de ene ruimte kan andere ruimtes (indirect) mee opwarmen
  • Infiltratiebalans: druk- en zuig-effecten door wind en schoorsteenwerking

Let op: Onze verwarmingslast-calculator gebruikt de standaardmethode voor een veilige dimensionering. In de praktijk kunnen de werkelijke ventilatieverliezen lager uitvallen.

Typische fouten vermijden

1. Ventilatiewarmteverliezen onderschatten

Bij goed geïsoleerde nieuwbouw kunnen ventilatieverliezen meer dan 50% van de totale verwarmingslast uitmaken.

2. Geen ventilatievoorziening na ramenvervanging

Nieuwe, luchtdichte ramen verminderen de infiltratie sterk. Zonder passende ventilatievoorziening (bijvoorbeeld roosters of mechanische ventilatie) dreigen:

  • Vochtschade
  • Schimmelvorming
  • Slechte binnenluchtkwaliteit

In Nederland schrijft het Bouwbesluit/BBL minimale ventilatiecapaciteiten voor; in Vlaanderen gelden vergelijkbare EPB-ventilatie-eisen.

3. WTW-rendement overschatten

Het door de fabrikant opgegeven rendement geldt onder testcondities. Realistische correcties:

  • Vorstbeveiliging: -5 tot -10%
  • Lekkages in kanalen en toestel: -2 tot -5%
  • Gebrekkig onderhoud (vervuilde filters, wisselaar): -5 tot -15%

Maatregelen om ventilatieverliezen te beperken

1. Luchtdichtheid van het gebouw verbeteren

Maatregel Typische kosten Verbetering n50 (indicatief)
Ramen en deuren beter afdichten 50–100 €/raam of deur -0,5 tot -1,0 1/h
Rolluikkasten / kozijnaansluitingen isoleren 30–60 €/stuk -0,2 tot -0,5 1/h
Doorvoeren luchtdicht afwerken Variabel -0,5 tot -1,0 1/h

In Nederland en Vlaanderen wordt luchtdicht bouwen ondersteund door richtlijnen als TV 251 (WTCB) en diverse ISSO-publicaties.

2. Ventilatiesysteem met WTW plaatsen

Systeem Typische kosten WTW-rendement
Decentrale ventilatie-units (per paar) 800–1.500 € 70–85%
Centraal balansventilatiesysteem 8.000–15.000 € 80–95%

Subsidies en financiële steun (NL & BE):

  • Nederland

    • ISDE (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing): subsidie voor o.a. warmtepompen en isolatiemaatregelen; balansventilatie met WTW wordt vaak indirect gestimuleerd via hogere energieprestatie.
    • Lokale regelingen via gemeenten/provincies: bijvoorbeeld duurzaamheidsleningen of subsidies voor energiebesparing in de woning.
    • Actuele voorwaarden en bedragen: via rvo.nl en gemeentelijke websites.

  • Vlaanderen

    • Mijn VerbouwPremie: premies voor isolatie, hoogrendementsbeglazing, technieken en renovatie; ventilatie met WTW kan in bepaalde gevallen onder technieken/renovatie vallen als onderdeel van een energetische renovatie.
    • EPC-labelpremie: extra premie bij het sterk verbeteren van het EPC-label van een woning, waarbij balansventilatie met WTW kan bijdragen aan de labelverbetering.
    • Actuele info: via energiesparen.be.

Let op: de exacte subsidiabiliteit van ventilatiesystemen verandert regelmatig; controleer steeds de actuele voorwaarden.

3. Ventilatiegedrag optimaliseren

  • Korte, intensieve ventilatie (stootventilatie) in plaats van ramen langdurig op kiepstand
  • Dwarsventilatie (ramen tegenover elkaar) voor snelle luchtverversing
  • Vraaggestuurde ventilatie (bijv. CO₂- of vochtgestuurd) om alleen extra te ventileren wanneer nodig

De verwarmingslast-calculator

Onze verwarmingslast-calculator houdt rekening met alle ventilatieaspecten:

  • Ruimteafhankelijke luchtwisselfactoren op basis van gebruik
  • Verschillende ventilatieconcepten (natuurlijk, mechanisch)
  • Warmteterugwinning met instelbaar rendement
  • Infiltratieberekening op basis van luchtdichtheid van het gebouw

Nu berekenen: Bepaal de ventilatiewarmteverliezen van uw gebouw met onze verwarmingslast-calculator.

Verdere achtergrondartikelen

Bronnen

  • NEN-EN 12831-1 / NBN EN 12831-1 – Bepaling van de ontwerp-verwarmingslast
  • NEN 1087 – Ventilatie van gebouwen (NL)
  • NBN D 50-001 – Ventilatievoorzieningen in woongebouwen (BE)
  • NEN-EN ISO 9972 / NBN EN ISO 9972 – Bepaling van de luchtdoorlatendheid van gebouwen (blowerdoortest)
  • NTA 8800 / EPB-regelgeving – Energieprestatie van gebouwen en ventilatie-eisen in Nederland en Vlaanderen