Bereken uw warmtepomp Bereken gratis de SPF, bedrijfskosten en CO₂-besparing van uw warmtepomp.

Kengetallen en dimensionering van warmtepompen

Inleiding: De juiste warmtepomp kiezen

De knoop is doorgehakt – er komt een warmtepomp. Alleen nog de vraag: welke?

Om warmtepompen te vergelijken en de juiste grootte te kiezen, zijn er een aantal belangrijke kengetallen. In dit artikel leggen we alle relevante waarden uit en geven we praktische vuistregels voor de dimensionering.

De belangrijkste kengetallen

COP – Coefficient of Performance

Definitie: De verhouding tussen geleverde verwarmingsvermogen en verbruikte elektrische energie – gemeten onder standaardcondities (laboratoriumomstandigheden).

Formule: COP = verwarmingsvermogen (kW) / elektrisch vermogen (kW)

De betekenis van verschillende COP‑waarden wordt duidelijk in dit overzicht:

COP	Betekenis
3,0	Voor 1 kW stroom krijgt u 3 kW warmte
4,0	Voor 1 kW stroom krijgt u 4 kW warmte
5,0	Voor 1 kW stroom krijgt u 5 kW warmte

Richtwaarde: Een COP van boven 4 geldt als goed, boven 5 als zeer goed.

Belangrijk: De COP wordt onder laboratoriumcondities gemeten en is slechts een momentopname. De werkelijke efficiëntie in de praktijk kan afwijken.

SCOP – Seasonal Coefficient of Performance

Definitie: De seizoensgebonden COP – een gewogen gemiddelde waarde over een typische stookperiode.

De SCOP houdt rekening met:

Verschillende buitentemperaturen
Afwisselende bedrijfscondities
Realistischere gebruiksomstandigheden

Voordeel: Realistischer dan de COP, omdat verschillende omstandigheden worden meegenomen.

JAZ – Jahresarbeitszahl (seizoensgebonden prestatie in de praktijk)

Definitie: De daadwerkelijke efficiëntie van een warmtepomp over een volledig jaar – gemeten in reëel gebruik.

Formule: JAZ = geleverde warmte (kWh/jaar) / verbruikte stroom (kWh/jaar)

Afhankelijk van de behaalde JAZ kan de efficiëntie van de installatie worden beoordeeld:

JAZ	Beoordeling
< 3,0	Verbeteringswaardig
3,0–3,5	Acceptabel
3,5–4,0	Goed
> 4,0	Zeer goed

Verschil met COP/SCOP:

COP/SCOP zijn fabrikantspecificaties onder gedefinieerde condities
JAZ is de werkelijke waarde van uw concrete installatie

Overige belangrijke kengetallen

Naast COP en JAZ zijn er nog andere relevante kengetallen voor de keuze van een warmtepomp:

Kengetal	Betekenis
Verwarmingsvermogen (kW)	Maximaal af te geven warmtevermogen
Aanvoertemperatuur	Temperatuur van het verwarmingswater naar het afgiftesysteem (ideaal: 35–50°C)
Retourtemperatuur	Temperatuur van het terugstromende water
GWP	Global Warming Potential van het koudemiddel
Geluidsvermogensniveau (dB)	Geluidsniveau van de buitenunit

Aanvoer- en retourtemperatuur

Aanvoertemperatuur: De temperatuur van het verwarmingswater dat naar de afgiftesystemen (vloerverwarming, radiatoren) stroomt.

De benodigde aanvoertemperatuur hangt af van het type afgiftesysteem:

Verwarmingssysteem	Typische aanvoertemperatuur
Vloerverwarming	30–40°C
Lage‑temperatuur‑radiatoren	45–55°C
Oude radiatoren	60–70°C

Belangrijk: Hoe lager de aanvoertemperatuur, hoe efficiënter de warmtepomp werkt.

Waarom? Bij hoge aanvoertemperaturen moet de compressor harder werken, wat het rendement verlaagt.

GWP – Global Warming Potential

Het broeikaspotentieel van het gebruikte koudemiddel:

Afhankelijk van het koudemiddel verschillen de milieu‑effecten aanzienlijk:

Koudemiddel	GWP	Beoordeling
R290 (propaan)	3	Zeer goed
R32	675	Gemiddeld
R410A	2088	Slecht

Hoe lager de GWP‑waarde, hoe milieuvriendelijker.

Geluidsvermogensniveau

Het geluidsniveau van de buitenunit – belangrijk voor buren en nachtrust:

Om dB‑waarden te kunnen inschatten, helpt een vergelijking met alledaagse geluiden:

Geluidsniveau	Vergelijking
40 dB	Rustige woonwijk
50 dB	Normaal gesprek
60 dB	Kantoorgeluid
70 dB	Wegverkeer

Aanbeveling: Kies een buitenunit met maximaal circa 50 dB geluidsvermogensniveau en let op de plaatsing (afstand tot perceelgrens, reflecties).

Vuistregels voor dimensionering

Om de juiste warmtepomp te kiezen, moet eerst de warmtebehoefte worden bepaald.

Stap 1: Totale warmtebehoefte berekenen

Formule: Warmtebehoefte (kW) = woonoppervlak (m²) × specifieke warmtebehoefte (W/m²) / 1000

Specifieke warmtebehoefte per gebouwtype

De specifieke warmtebehoefte varieert sterk per isolatieniveau van het gebouw:

Gebouwtype	Specifieke warmtebehoefte
Passiefhuis	10–20 W/m²
Nieuwbouw met zeer hoge energieprestatie (NL: BENG, BE: E‑peil ≤ E20)	25–35 W/m²
Nieuwbouw volgens huidige eisen (NL/BE)	35–45 W/m²
Goed gerenoveerde bestaande woning	50–70 W/m²
Gedeeltelijk gerenoveerde bestaande woning	70–100 W/m²
Niet‑geïsoleerde oudere woning	100–150 W/m²

Voorbeeld: 150 m² goed gerenoveerde bestaande woning

150 m² × 60 W/m² = 9.000 W = 9 kW

Let op – nauwkeurige berekening:
In Nederland wordt de verwarmingslast normaal bepaald volgens NEN‑EN 12831 (implementatie van EN 12831).
In Vlaanderen wordt de warmteverliesberekening voor EPB‑doeleinden gebaseerd op NBN EN 12831 en de EPB‑rekenmethodiek.
Voor een definitief ontwerp is zo’n professionele berekening aan te raden.

Stap 2: Eventuele uitschakel- of piekuren meenemen

In Nederland en België zijn er geen klassieke, door de netbeheerder afgedwongen Sperrzeiten zoals in Duitsland. Wel zijn er:

dynamische of daltarief‑elektriciteitscontracten,
sturing via slimme thermostaten of warmtepompregelingen,
in sommige projecten vraagsturing door de netbeheerder (flexcontracten).

Als u bewust in daluren wilt verwarmen en overdag minder draait, kan een beperkte extra capaciteit nuttig zijn. De onderstaande formule kan dan als oriëntatie dienen.

Formule voor extra vermogen:

Extra vermogen = basislast × (uren met beperkte werking / 24)

Voorbeeld: 9 kW basislast, u wilt effectief maar 18 uur per dag verwarmen

9 kW × (6/24) = 9 kW × 0,25 = 2,25 kW
Totaal benodigd vermogen: 9 + 2,25 = 11,25 kW

In de praktijk wordt in Nederland en Vlaanderen vaak gekozen voor:

een iets kleiner gedimensioneerde warmtepomp,
in combinatie met een elektrisch element of naverwarming voor zeldzame piekuren.

Stap 3: Warmtapwater meenemen

Als de warmtepomp ook warmtapwater moet maken:

Vuistregel: ~0,25 kW per persoon

Afhankelijk van de huishoudgrootte moet een overeenkomstige toeslag worden voorzien:

Huishoudgrootte	Extra vermogen
2 personen	0,5 kW
4 personen	1,0 kW
6 personen	1,5 kW

Totale voorbeeldberekening

Een concreet voorbeeld laat zien hoe alle factoren samenkomen:

Post	Berekening	Resultaat
Basislast	150 m² × 60 W/m²	9,0 kW
Extra voor beperkte draaitijd	9 kW × 0,25	2,25 kW
Warmtapwater	4 personen × 0,25 kW	1,0 kW
Totaal		12,25 kW

→ Een warmtepomp van circa 12–14 kW zou passend zijn.

Overdimensionering vermijden

Let op: Een te grote warmtepomp is beslist geen voordeel.

Problemen bij overdimensionering

Een te groot gedimensioneerde warmtepomp kan verschillende problemen veroorzaken:

Probleem	Uitleg
Pendelen (takten)	Voortdurend in‑ en uitschakelen
Versnelde slijtage	Hogere belasting van de compressor
Lager rendement	Warmtepomp draait zelden in het optimale werkpunt
Hogere kosten	Onnodig hoge investeringskosten

De gouden regel

Liever iets kleiner dimensioneren en bij piekbelasting een elektrisch element of bijverwarming inschakelen, dan structureel te groot dimensioneren.

Kengetallen in vergelijking

Bij de keuze van een warmtepomp kunt u sommige waarden vooraf vergelijken, terwijl andere pas in bedrijf zichtbaar worden:

Vooraf vergelijkbaar	Pas na ingebruikname meetbaar
COP (fabrikant)	JAZ (uw werkelijke efficiëntie)
SCOP
Geluidsvermogensniveau
GWP van het koudemiddel
Verwarmingsvermogen (kW)

Waar vooral op letten?

SCOP is realistischer dan COP
Lage aanvoertemperaturen mogelijk maken (vloerverwarming of lage‑temperatuur‑radiatoren)
Lage GWP‑waarde voor een lagere klimaatimpact
Passend geluidsniveau voor uw woonomgeving (let ook op lokale geluidsnormen en afstand tot buren)
Juiste dimensionering – niet te groot

Rendements- en kostenberekening

Jaarlijkse stroomkosten berekenen

Formule: Stroomkosten = warmtebehoefte (kWh) / JAZ × stroomprijs (€/kWh)

Voorbeeld:

Warmtebehoefte: 15.000 kWh/jaar
JAZ: 4,0
Stroomprijs: 0,30 €/kWh

→ 15.000 / 4 × 0,30 = 1.125 €/jaar

Vergelijking met andere verwarmingssystemen

Een kostenvergelijking laat de voordelen van de warmtepomp ten opzichte van andere systemen zien:

Systeem	Kosten voor 15.000 kWh warmte
Warmtepomp (JAZ 4)	~1.125 €/jaar
Gasketel	~1.800 €/jaar
Stookolie	~2.100 €/jaar
Directe elektrische verwarming	~4.500 €/jaar

De warmtepomp is op lange termijn meestal het meest economisch – zeker in combinatie met zonnepanelen.

Normen, energieprestaties en subsidies in Nederland en Vlaanderen

Normen en berekeningen

Verwarmingslast / dimensionering
- Nederland: NEN‑EN 12831 (verwarmingslastberekening) en NTA 8800 voor de totale energieprestatie.
- Vlaanderen: NBN EN 12831 als basis voor warmteverliesberekeningen; de globale energieprestatie wordt bepaald via de EPB‑methodiek (E‑peil, S‑peil).
U‑waarden en isolatie
- Europese basisnorm EN ISO 6946 wordt in beide landen toegepast via nationale normen (o.a. NEN‑EN ISO 6946 / NBN EN ISO 6946) en de rekenmethoden NTA 8800 (NL) en EPB (BE).
- Minimale U‑waarden worden niet meer los in een “isolatienorm” vastgelegd, maar volgen uit de energieprestatie‑eisen (BENG/EPB). Typische richtwaarden voor nieuwbouw:
- Gevel: ca. 0,20–0,24 W/m²K
- Dak: ca. 0,15–0,20 W/m²K
- Vloer: ca. 0,20–0,25 W/m²K
- Glas: ca. 1,0–1,2 W/m²K (HR+++/triple)
Warmtepomp‑specifieke normen
- Productprestaties worden o.a. bepaald volgens EN 14511 en EN 14825 (COP/SCOP, energielabels).
- In Nederland en Vlaanderen zijn er (anders dan de Duitse VDI‑richtlijnen) geen aparte nationale “warmtepomp‑richtlijnen” met eigen nummering; men volgt de Europese productnormen en nationale installatie‑richtlijnen (ISS0/NVKL, TV’s van Buildwise, ISSO‑publicaties, etc.).

Energieprestatieregelgeving

Nederland
- Huidige bouwregelgeving: BENG‑eisen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en NTA 8800.
- Voor nieuwbouw gelden drie BENG‑indicatoren (energiebehoefte, primair fossiel energiegebruik, aandeel hernieuwbaar) plus een eis aan de TOjuli (oververhitting).
- Voor bestaande bouw gelden eisen bij ingrijpende renovatie en verbouw, en er is een verplicht energielabel bij verkoop, verhuur en oplevering.
Vlaanderen
- Energieprestatieregelgeving via EPB (EnergiePrestatie en Binnenklimaat).
- Nieuwbouw en ingrijpende renovaties moeten voldoen aan eisen voor o.a. E‑peil, S‑peil, netto‑energiebehoefte en aandeel hernieuwbare energie.
- Bij verkoop en verhuur is een EPC‑attest verplicht.

Energie‑labels en certificaten

Nederland
- Woningen en utiliteitsgebouwen krijgen een energielabel (A++++ tot en met G), berekend volgens NTA 8800.
- Warmtepompen zelf hebben een EU‑energielabel (A+++ tot D) volgens de Ecodesign‑ en Energy‑labelling‑verordeningen (op basis van SCOP).
Vlaanderen
- Woningen: EPC‑label (A tot en met F) met kleurcodering.
- Ook hier geldt het EU‑energielabel voor warmtepompen (A+++ tot D).

Subsidies en financiële steun

De Duitse BAFA‑ en KfW‑subsidies zijn niet van toepassing. In Nederland en Vlaanderen bestaan eigen regelingen.

Nederland

ISDE – Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing
- Voor warmtepompen, zonneboilers, isolatiemaatregelen en (kleine) windturbines.
- Hoogte subsidie warmtepomp: afhankelijk van type en vermogen, vaak enkele duizenden euro’s per installatie.
- Voorwaarden o.a.: erkende installateur, minimale SCOP, toestel op de RVO‑apparatenlijst, gebouw in Nederland, geen nieuwbouw particulier (met uitzonderingen voor zakelijke gebruikers).
Subsidie energiebesparing eigen huis / gemeentelijke regelingen
- Veel gemeenten en sommige provincies bieden aanvullende subsidies of leningen voor isolatie, warmtepompen en zonnepanelen.
- Voor actuele informatie: lokale gemeentelijke website en Energieloket.
Belastingmaatregelen
- Verlaagd btw‑tarief op arbeidsloon voor isolatiewerkzaamheden aan woningen ouder dan 2 jaar.
- Zakelijk: mogelijkheden via EIA (Energie‑investeringsaftrek) voor warmtepompen en andere duurzame technieken.

Vlaanderen

Mijn VerbouwPremie
- Voor isolatie (dak, muur, vloer), hoogrendementsbeglazing, warmtepompen, warmtepompboilers, zonneboilers, enz.
- Premiebedragen afhankelijk van inkomenscategorie, type maatregel en woningtype; voor warmtepompen vaak enkele duizenden euro’s mogelijk.
- Voorwaarden: woning in Vlaanderen, werken door een aannemer, minimale technische eisen (rendement, SCOP, enz.).
Fluvius‑premies (netbeheerder)
- Onderdeel van Mijn VerbouwPremie, maar ook aparte premies voor zonnepanelen, thuisbatterijen en sturing/energiebeheer.
- Voor zonnepanelen: investeringssteun is de laatste jaren afgebouwd, maar er zijn nog regelingen voor bepaalde doelgroepen en toepassingen.
Belastingvoordelen / leningen
- Energielening+ of andere voordelige leningen via lokale energiehuizen voor energiebesparende investeringen.
- Gemeentelijke of provinciale extra premies mogelijk – steeds lokale voorwaarden controleren.

Praktische tip:
In zowel Nederland als Vlaanderen loont het om vóór de keuze en dimensionering van de warmtepomp:

een officiële warmteverliesberekening (NEN‑EN/NBN EN 12831) te laten maken,

de beschikbare subsidies (ISDE, Mijn VerbouwPremie, lokale premies) te checken,

en de eisen rond energielabel/EPC en BENG/EPB mee te nemen in het ontwerp.

Conclusie

Kernboodschap: De belangrijkste kengetallen voor de keuze van een warmtepomp zijn SCOP/COP (efficiëntie – hoe hoger, hoe beter), het verwarmingsvermogen (passend bij de berekende warmtebehoefte), de aanvoertemperatuur (hoe lager, hoe efficiënter), het geluidsniveau (voor een goed wooncomfort en tevreden buren) en de GWP‑waarde (voor het milieu). Met de vuistregels in dit artikel kunt u de warmtebehoefte grof inschatten. Voor een nauwkeurige planning is een professionele verwarmingslastberekening volgens NEN‑EN 12831 (Nederland) of NBN EN 12831 / EPB‑methodiek (Vlaanderen) aan te bevelen.

Of uw warmtepomp alleen moet verwarmen of samenwerkt met een tweede warmteopwekker, wordt uitgelegd in het artikel Bedrijfswijzen: monovalent, bivalent en hybride.

De complete artikelenreeks „Warmtepompen”

De omgekeerde koelkast: hoe werkt een warmtepomp? – Basisprincipes
De componenten: warmtewisselaar, compressor en expansieventiel – Onderdelen
Kengetallen en dimensionering van warmtepompen – U bent hier
Bedrijfswijzen: monovalent, bivalent en hybride – Bedrijfsmodi
Warmtepomptypen en de ideale combinatie met zonne‑energie – Lucht‑water, bodem‑water & zonne‑energie