De warmtepomp is geïnstalleerd, draait – en dan? Veel eigenaars vertrouwen op de fabrieksinstellingen of de inbedrijfstelling door de installateur en raken het systeem daarna niet meer aan. Dat is een gemiste kans: het rendement van een warmtepomp hangt sterk af van hoe goed ze is afgestemd op het concrete gebouw. En die afstemming is geen eenmalige actie, maar een proces dat zich over één tot twee stookseizoenen uitstrekt.

Dit artikel is bedoeld voor iedereen die meer uit zijn warmtepomp wil halen – zonder dure specialisten, met eenvoudige middelen en wat geduld. We leggen de belangrijkste stelknoppen uit, ontkrachten hardnekkige misverstanden (zoals rond individuele kamerregeling) en geven een concreet stappenplan voor systematische optimalisatie.

---

Waarom optimalisatie zo belangrijk is

De eerste instelling door de installateur is slechts een startpunt. In de praktijk blijkt: installaties die over één tot twee stookseizoenen systematisch worden geoptimaliseerd, halen 15–25 % betere efficiëntie dan systemen die na de installatie niet meer worden bijgesteld.

Dat komt doordat elk gebouw zich anders gedraagt. Isolatiekwaliteit, oriëntatie, bewonersgedrag en zelfs de inrichting beïnvloeden de warmtevraag. Geen enkele installateur kan al deze factoren bij de eerste instelling volledig meenemen – ze worden pas duidelijk in het echte gebruik.

Wat is realistisch haalbaar?

Beginsituatie	Na optimalisatie	Besparing
JAZ/SPF 3,0 (fabrieksinstelling)	JAZ/SPF 3,8–4,2	200–400 €/jaar
JAZ/SPF 3,5 (goede eerste instelling)	JAZ/SPF 4,2–4,5	100–200 €/jaar

De optimalisatie van een warmtepomp is een iteratief proces. U observeert, past aan, observeert opnieuw – en nadert stap voor stap het optimum. Dit artikel laat zien hoe u dat gestructureerd aanpakt.

---

De stooklijn – de belangrijkste enkele hefboom

De stooklijn (verwarmingscurve) is veruit de belangrijkste parameter voor een efficiënte warmtepomp. Ze bepaalt welke aanvoertemperatuur de warmtepomp levert bij een bepaalde buitentemperatuur.

Het principe

De basisgedachte is eenvoudig: hoe kouder het buiten is, hoe warmer het cv-water moet zijn. De stooklijn legt dit verband vast.

Twee parameters bepalen de curve:

Parameter	Functie	Effect
Hellingshoek (neiging)	Hoe sterk reageert de aanvoertemperatuur op veranderingen van de buitentemperatuur?	Bepaalt gedrag bij kou
Parallelverschuiving (niveau)	Op welk basisniveau ligt de curve?	Bepaalt de algemene ruimtetemperatuur

Typische startwaarden

Afhankelijk van afgiftesysteem en gebouwtype gelden andere richtwaarden:

Afgiftesysteem	Hellingshoek	Niveau	Typische aanvoertemperatuur
Vloerverwarming nieuwbouw	0,3–0,5	2–4	28–35 °C
Vloerverwarming bestaand gebouw	0,5–0,8	4–6	32–40 °C
Lage-temperatuur-radiatoren	0,8–1,0	–	40–50 °C
Conventionele radiatoren	1,0–1,5	–	50–60 °C

Praktische diagnose

Observeer uw woning enkele dagen bij verschillende buitentemperaturen:

Symptoom	Oorzaak	Oplossing
Altijd te koud	Basisniveau te laag	Parallelverschuiving verhogen (+1 tot +2)
Altijd te warm	Basisniveau te hoog	Parallelverschuiving verlagen (−1 tot −2)
Alleen bij vorst te koud	Hellingshoek te klein	Hellingshoek verhogen (+0,1 tot +0,2)
Alleen in voor-/najaar te warm	Hellingshoek te groot	Hellingshoek verlagen (−0,1 tot −0,2)
’s Morgens koud, ’s middags warm	Stooklijn reageert te traag	Eventueel tijdprogramma aanpassen

Aanpassen in de praktijk

Stap 1: Startwaarden vastleggen
Noteer de huidige instellingen en de gemeten ruimtetemperaturen bij verschillende buitentemperaturen.

Stap 2: Kleine wijzigingen aanbrengen
Verander altijd maar één parameter tegelijk en slechts in kleine stapjes:

• Parallelverschuiving: maximaal ±1 per aanpassing
• Hellingshoek: maximaal ±0,1 per aanpassing

Stap 3: Observeren
Wacht minimaal 3–5 dagen tot de volgende wijziging. Het gebouw heeft tijd nodig om op de nieuwe instelling te reageren.

Stap 4: Documenteren en herhalen
Houd een eenvoudig logboek bij. Na één stookseizoen hebt u waardevolle gegevens voor fijnregeling.

---

Waarom kamerthermostaten bij warmtepompen vaak tegenwerken

Bij klassieke cv-installaties zijn kamerthermostaten vanzelfsprekend. Bij warmtepompen kunnen ze het rendement echter flink verslechteren.

Het probleem: pendelen (taktend gedrag)

Warmtepompen worden meestal op de retourtemperatuur geregeld. Als kamerthermostaten individuele groepen of radiatoren dichtzetten, daalt het debiet in het systeem. Gevolg:

1. De retourtemperatuur stijgt sneller dan verwacht
2. De warmtepomp schakelt uit (terwijl er nog warmtevraag is)
3. Na korte tijd schakelt ze weer in
4. Deze cyclus herhaalt zich – de warmtepomp pendelt

De gevolgen

Probleem	Effect
Lage efficiëntie bij starten	In de eerste 3–5 minuten ligt de COP vaak maar op 1,5–2,5 in plaats van 4+
Meer slijtage	Compressor lijdt onder veelvuldig in- en uitschakelen
Kortere levensduur	Van 20–25 jaar naar 8–12 jaar bij sterke pendeling
Hogere stroomkosten	Tot ca. 17 % verlies in JAZ/SPF door pendelen

De betere aanpak: gelijkmatige woningtemperatuur

In plaats van afzonderlijke kamers via thermostaten te regelen, stuurt u bij een warmtepomp idealiter de gehele woningtemperatuur via de stooklijn:

1. Thermostaatventielen in de referentieruimte volledig openen (woonkamer of meest gebruikte ruimte)
2. Stooklijn zo instellen dat deze ruimte de gewenste temperatuur bereikt
3. Andere ruimtes alleen bij grote afwijkingen via ventielen bijregelen (bijv. logeerkamer permanent iets koeler)

De denkfout “energie besparen door kamers dicht te draaien”

Veel gebruikers denken energie te besparen door ongebruikte kamers sterk af te koelen. Bij warmtepompen pakt dat vaak ongunstig uit:

• Het opwarmen van een sterk afgekoelde kamer vraagt hogere aanvoertemperaturen
• Hogere aanvoertemperaturen betekenen een lagere COP
• De extra verbruiks­piek bij het opwarmen is vaak groter dan de besparing door de lagere basistemperatuur

Beter: Een gelijkmatige, iets lagere temperatuur in het hele huis (bijv. overal 20 °C in plaats van 22 °C in de woonkamer en 16 °C in de slaapkamer).

---

Hydraulisch inregelen – doe-het-zelf voor vloerverwarming

Hydraulisch inregelen zorgt ervoor dat elke verwarmingsgroep precies de hoeveelheid water krijgt die nodig is. Zonder inregeling stroomt het water vooral door de kortste leidingen – sommige ruimtes worden te warm, andere blijven koud.

Waarom extra belangrijk bij warmtepompen?

Warmtepompen werken met lage aanvoertemperaturen en kleine temperatuurverschillen. Ongelijke debieten vallen daardoor veel sterker op dan bij hoge-temperatuurketels.

In zowel Nederland als Vlaanderen is hydraulisch inregelen inmiddels een aanbevolen of impliciet vereiste maatregel in het kader van energieprestatieregelgeving:

• Nederland: In de NTA 8800 (energieprestatie van gebouwen) en ISSO-publicaties (o.a. ISSO 51/53 voor vloerverwarming) wordt hydraulisch inregelen als noodzakelijke optimalisatiemaatregel genoemd om de berekende BENG-prestaties (Bijna EnergieNeutrale Gebouwen) te halen.
• Vlaanderen: In de EPB-regelgeving (Energieprestatieregelgeving) en de technische fiches van Fluvius en VEKA wordt hydraulisch inregelen expliciet aanbevolen voor lage-temperatuursystemen om de opgegeven seizoensrendementen van warmtepompen te halen.

Besparingspotentieel: Ongeveer 13 % energiebesparing in het eerste jaar na een goede inregeling is realistisch.

De retourtemperatuur-methode (DIY)

Deze methode vereist geen ingewikkelde berekeningen en werkt met eenvoudige middelen.

Benodigd:

• Infraroodthermometer (ca. 20–40 €) of aanlegt­hermometer
• Overzicht van uw verwarmingsgroepen (indien beschikbaar)
• Geduld en tijd (een weekend)

Voorbereiding:

1. Alle groepen op de verdeler volledig openen
2. Alle kamerthermostaten op maximum zetten (indien aanwezig)
3. Warmtepomp tijdelijk op een constante, verhoogde aanvoertemperatuur instellen (bijv. 40 °C)
4. Systeem minimaal 2 uur laten draaien

Uitvoering:

Stap	Actie	Doel
1	Retourtemperatuur van elke groep op de verdeler meten	Huidige situatie vastleggen
2	Gemiddelde retourtemperatuur berekenen	Doelwaarde bepalen
3	Groepen met te hoge retourtemperatuur knijpen	Gelijkmatige verdeling bereiken
4	1 uur wachten en opnieuw meten	Effect controleren
5	Stap 3–4 herhalen tot alle groepen ±1 °C rond het gemiddelde liggen	Inregeling afgerond

Interpretatie van de meetwaarden:

Meetresultaat	Betekenis	Maatregel
Retour duidelijk warmer dan gemiddelde	Te veel debiet	Ventiel iets sluiten (¼ slag)
Retour duidelijk kouder dan gemiddelde	Te weinig debiet	Ventiel verder openen
Retour rond het gemiddelde	Goed	Niet wijzigen

Alternatief: debieten berekenen

Als u de warmtevraag (ontwerpvermogen) per ruimte kent, kunt u de benodigde volumestromen berekenen:

Formule:

Debiet (l/min) = Warmteverlies (W) / (1,16 × ΔT (K) × 60)

Voorbeeld: Kamer 20 m², 50 W/m² warmtevraag, ΔT = 8 K

• Warmteverlies: 20 × 50 = 1.000 W
• Debiet: 1.000 / (1,16 × 8 × 60) = 1,8 l/min

Deze waarden kunt u direct instellen op verdelers met doorstroommeters (flowmeters).

Kosten in vergelijking

Variant	Kosten	Tijdsinvestering
DIY (retourmethode)	20–40 € (thermometer)	4–8 uur
DIY (met RTL-ventielen e.d.)	150–300 €	6–10 uur
Installateur	600–900 €	–

---

Bivalentiepunt en hybride optimalisatie

Bij hybride systemen (warmtepomp + gas- of stookolieketel) of bivalente bedrijfsvoering is het bivalentiepunt een belangrijke stelknop.

Wat is het bivalentiepunt?

Het bivalentiepunt is de buitentemperatuur waarbij het verwarmingsvermogen van de warmtepomp precies gelijk is aan de warmtevraag van het gebouw. Onder deze temperatuur moet de tweede warmtebron bijspringen of overnemen.

Typische waarden: −2 °C tot −8 °C (afhankelijk van warmtepomp en gebouw)

Thermisch vs. economisch bivalentiepunt

Er zijn twee invalshoeken:

Benadering	Definitie	Typische waarde
Thermisch	Temperatuur waarbij WP-vermogen = warmtevraag	−5 tot −10 °C
Economisch	Temperatuur waarbij warmtepomp duurder wordt dan alternatief	−2 tot −5 °C

Het economische bivalentiepunt berekenen

De warmtepomp is economisch zolang haar COP boven de grens-COP ligt:

Formule:

Grens-COP = Stroomprijs / (Alternatieve-energieprijs / Rendement)

Voorbeeld met aardgas:

• Stroomprijs: 0,30 €/kWh
• Gasprijs: 0,10 €/kWh
• Ketelrendement: 95 %

Grens-COP = 0,30 / (0,10 / 0,95) = 2,85

Zolang de warmtepomp een COP boven 2,85 haalt, is ze goedkoper dan de gasketel. Bij welke buitentemperatuur deze waarde wordt onderschreden, hangt af van het type warmtepomp.

Praktische aanbevelingen voor hybride systemen

Situatie	Aanbevolen bivalentiepunt
Goed geïsoleerde woning, efficiënte WP	−5 tot −8 °C
Bestaande bouw met hogere warmtevraag	−2 tot −4 °C
Dynamische stroomtarieven	Automatische regeling gebruiken

---

Warmwater-optimalisatie

De warmtapwaterbereiding is bij veel huishoudens goed voor 15–25 % van het stroomverbruik van de warmtepomp. In goed geïsoleerde woningen kan dat aandeel zelfs oplopen tot 40–50 % van de warmtevraag. Hier ligt dus veel optimalisatiepotentieel.

Het temperatuur-dilemma

Temperatuur	Efficiëntie	Legionellarisco
45–48 °C	Zeer goed (klein COP-verlies)	Verhoogd
50–52 °C	Goed	Laag
55–60 °C	Matig (groot COP-verlies)	Zeer laag

Aanbevolen instelling

Voor eengezins- en tweewoonst-woningen met korte leidinglengtes:

1. Normale boilertemperatuur: 48–50 °C
2. Wekelijkse legionellacyclus: Eén keer per week op 60–64 °C opwarmen (ca. 30 minuten)
3. Laadtijden optimaliseren: Warmwater bij voorkeur laden bij PV-overschot of bij hogere buitentemperaturen (rond de middag).

Efficiëntiewinst: Ongeveer 15–20 % minder stroomverbruik voor warmtapwater t.o.v. permanent 55 °C.

Laaddelta optimaliseren

De laaddelta is het temperatuurverschil waarbij de warmwaterlading start:

Instelling	Voordeel	Nadeel
Lage delta (4–6 K)	Langere draaitijden, hogere COP	Vaker laden
Hoge delta (10–12 K)	Minder laadcycli	Hogere aanvoertemperatuur nodig

Aanbeveling: Een delta van 6–8 K is meestal een goed compromis.

---

Seizoensgebonden optimalisatie – het tweejaarsplan

De optimalisatie van een warmtepomp is geen eenmalige actie. Pas na één tot twee volledige stookseizoenen is het systeem echt op het gebouw ingeregeld.

Waarom duurt dat zo lang?

1. Uitharding en uitdroging van het gebouw: Nieuwbouw of grondig gerenoveerde gebouwen hebben 2–3 jaar nodig om volledig uit te drogen. In die periode verandert de warmtevraag.

2. Seizoensvariatie: Een representatieve JAZ/SPF kunt u pas na een volledig stookseizoen bepalen. Zachte winters vertekenen het beeld.

3. Leereffect: U moet het gedrag van uw woning bij verschillende buitentemperaturen eerst leren kennen.

Beste momenten voor aanpassingen

Seizoen	Buitentemperatuur	Aanpassing
Voorjaar/najaar	5–15 °C	Parallelverschuiving (niveau)
Winter	onder 0 °C	Hellingshoek
Zomer	–	Warmwaterinstellingen, evaluatie

De 10 %-regel

Verander instellingen nooit met meer dan 10 % van de startwaarde per keer. Bij een hellingshoek van 0,5 is dat maximaal ±0,05 per aanpassing.

---

Het concrete optimalisatieplan

Fase 1: Eerste stookseizoen (maand 1–6)

Periode	Maatregel	Verwacht resultaat
Week 1–2	Huidige situatie vastleggen: instellingen, ruimtetemperaturen, stroomverbruik	Basislijn voor vergelijking
Week 3–4	Hydraulisch inregelen controleren/uitvoeren	Gelijkmatige warmteverdeling
Week 5–8	Stooklijn in voor-/najaar aanpassen (niveau)	Comforttemperatuur zonder oververhitting
Week 9–16	Bij vorst: hellingshoek controleren en zo nodig aanpassen	Voldoende warmte ook bij strenge kou
Week 17–20	Warmwaterinstellingen optimaliseren	Legionellaveilig met maximale efficiëntie
Week 21–24	Eerste balans opmaken, problemen noteren	Verbeterlijst voor volgend seizoen

Fase 2: Zomer (maand 7–9)

• Alleen warmwaterbedrijf observeren
• Documentatie van het eerste stookseizoen analyseren
• Verbeterideeën voor het volgende seizoen noteren
• Eventueel hydraulisch inregelen verfijnen (ruimtes die te warm/koud waren)

Fase 3: Tweede stookseizoen (maand 10–18)

Periode	Maatregel	Verwacht resultaat
Week 1–4	Instellingen van vorig jaar overnemen, observeren	Betere start dan vorig jaar
Week 5–12	Fijnregeling bij verschillende buitentemperaturen	Laatste procenten eruit halen
Week 13–20	Monitoring voortzetten	Stabiele, geoptimaliseerde JAZ/SPF
Week 21–24	Definitieve evaluatie, vergelijking met vorig jaar	Optimalisatie afgerond

Fase 4: Langdurige exploitatie

Na de optimalisatiefase:

• Maandelijks: JAZ/SPF controleren (stroom- en warmtemeter uitlezen)
• Jaarlijks: Instellingen op plausibiliteit controleren
• Bij wijzigingen: Na vervanging van ramen, extra isolatie of verbouwing de stooklijn opnieuw aanpassen

---

Monitoring en controle van het resultaat

Zonder meting geen optimalisatie. U hebt gegevens nodig om vooruitgang te zien.

Benodigde uitrusting

Component	Doel	Kosten
Warmtemengemeter	Meet geleverde warmte	Vaak al ingebouwd
Stroommeter	Meet stroomverbruik van de WP	50–100 € (tussenmeter)
Thermometer(s)	Ruimtetemperaturen, aanvoer/retour	20–40 €
Documentatie	Tabel of app	Gratis

JAZ/SPF berekenen

De jaarprestatie (JAZ of SPF) is de belangrijkste indicator voor de efficiëntie:

JAZ/SPF = Warmte (kWh) / Stroomverbruik (kWh)

Voorbeeld:

• Warmtemeter: 12.500 kWh
• Stroommeter: 3.200 kWh
• JAZ/SPF = 12.500 / 3.200 = 3,9

Beoordeling van de JAZ/SPF

JAZ/SPF	Beoordeling	Aanbeveling
> 4,5	Zeer efficiënt	Optimalisatie geslaagd, zo laten
4,0–4,5	Efficiënt	Goed, mogelijk nog kleine verbeteringen
3,5–4,0	Acceptabel	Potentieel aanwezig, stooklijn controleren
3,0–3,5	Voor verbetering vatbaar	Systematische analyse aanbevolen
< 3,0	Problematisch	Specialist inschakelen

---

Verdere optimalisatietips

Netbeheerder-sturing en bloktijden

In zowel Nederland als Vlaanderen kunnen netbeheerders en energieleveranciers warmtepompen of warmtepompboilers in de toekomst tijdelijk beperken of sturen in het kader van flexibiliteit en netbalancering (bijv. via “slimme” sturing of capaciteitsbeperkingen).

• Houd bij de instelling van uw warmtepomp rekening met mogelijke bloktijden (bijvoorbeeld door iets meer buffercapaciteit of een iets hogere watertemperatuur vlak vóór een verwachte blokkade).
• Controleer de voorwaarden van uw dynamische of variabele stroomcontracten; sommige leveranciers bieden lagere tarieven in ruil voor stuurbaar vermogen.

Nachtverlaging – doen of laten?

Gebouwtype	Aanbeveling	Reden
Goed geïsoleerd (BENG / BEN / nieuwbouw)	Geen nachtverlaging	Opwarmen kost meer dan u ’s nachts bespaart
Matig geïsoleerd	2 °C verlaging	Lichte besparing mogelijk
Slecht geïsoleerd	3–4 °C verlaging	Merkbare besparing (ca. 3–8 %)

Belangrijk: Bij vloerverwarming is nachtverlaging door de traagheid meestal niet zinvol.

Spreiding (ΔT) optimaliseren

De spreiding (verschil tussen aanvoer- en retourtemperatuur) beïnvloedt de draaitijden:

Spreiding	Voordeel	Nadeel
Laag (4–5 K)	Hoger debiet, gelijkmatigere warmteverdeling	Meer pompstroom
Hoog (8–10 K)	Langere draaitijden van de WP	Ongelijkmatigere warmteverdeling

Standaardwaarden:

• Vloerverwarming: 5–7 K
• Radiatoren: 7–10 K

---

Veelgemaakte fouten vermijden

Fout	Gevolg	Oplossing
Stooklijn te hoog ingesteld	Onnodig hoge aanvoertemperatuur, lage COP	Stap voor stap verlagen
Te agressieve individuele kamerregeling	Pendelen, slijtage	Thermostaten volledig open, via stooklijn regelen
Geen hydraulisch inregelen	Ongelijke warmteverdeling	DIY-inregeling uitvoeren
Warmwater te heet	Lage COP bij tapwaterbereiding	48–50 °C + wekelijkse legionellacyclus
Geen documentatie	Optimalisatie niet meetbaar	Maandelijks meterstanden noteren

---

Lokale normen, regelgeving en subsidies (NL & Vlaanderen)

Bouw- en installatienormen

In Duitsland wordt vaak verwezen naar DIN- en VDI-richtlijnen. In Nederland en Vlaanderen gelden andere, maar inhoudelijk vergelijkbare normen:

• Verwarmingslast / transmissieverlies

  • Duitsland: DIN EN 12831
  • Nederland: NTA 8800 (energieprestatie van gebouwen) in combinatie met ISSO-publicaties (o.a. ISSO 51/53 voor vloerverwarming en ISSO 98/99 voor warmtepompen).
  • Vlaanderen: EPB-rekenmethodiek (Energieprestatieregelgeving) en bijhorende technische richtlijnen van VEKA.

• U-waarden / warmteweerstand

  • Europese basis: EN ISO 6946
  • Nederland: NEN 1068 (Thermische isolatie van gebouwen) implementeert EN ISO 6946 voor U-waarde-berekening.
  • Vlaanderen: EPB-software en de onderliggende Europese normen (waaronder EN ISO 6946) worden gebruikt voor de berekening van U-waarden.

• Warmtepompprestaties

  • Duitsland: VDI 4650/4645 (JAZ-berekening en planning)
  • Nederland: ISSO 98/99 (ontwerp en prestatie van warmtepompsystemen), NEN-EN 14511 en NEN-EN 14825 (COP/SCOP-bepaling).
  • Vlaanderen: Toepassing van EN 14511 en EN 14825 in EPB; VEKA publiceert productfiches en richtlijnen voor warmtepompen.

Energieprestatieregelgeving

• Nederland:

  • Sinds 2021 geldt de BENG-regelgeving (Bijna EnergieNeutrale Gebouwen) op basis van NTA 8800.
  • Voor nieuwbouw gelden eisen voor energiebehoefte, primair fossiel energiegebruik en aandeel hernieuwbare energie.
  • Warmtepompen en goede isolatie zijn in de praktijk bijna onmisbaar om aan BENG te voldoen.

• Vlaanderen:

  • De EPB-regelgeving (Energieprestatieregelgeving) legt eisen op voor E-peil, S-peil (schil), U-waarden en aandeel hernieuwbare energie.
  • Voor nieuwe woningen is een minimumaandeel hernieuwbare energie verplicht; warmtepompen tellen hier volwaardig mee.

Energieprestatiecertificaten en labels

• Nederland:

  • Het energielabel voor woningen is verplicht bij verkoop en verhuur.
  • De berekening gebeurt volgens NTA 8800; warmtepompen, isolatie en PV verbeteren het label significant.
  • Meer info: RVO en rijksoverheid.nl.

• Vlaanderen:

  • Het EPC (Energieprestatiecertificaat) is verplicht bij verkoop en verhuur van woningen en kleine niet-residentiële gebouwen.
  • Het label loopt van A+ (zeer goed) tot F (zeer slecht).
  • Warmtepompen, dak- en muurisolatie en zonnepanelen verbeteren het EPC sterk. Meer info: energiesparen.be (VEKA).

Subsidies en financiële steun (indicatief, controleer actuele voorwaarden)

Nederland (RVO – Rijksdienst voor Ondernemend Nederland):

• ISDE (Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing)

  • Voor warmtepompen, zonneboilers, isolatiemaatregelen en (kleine) warmtepompboilers.
  • Subsidiebedragen voor warmtepompen liggen grofweg tussen ca. 1.500 en 3.750 € afhankelijk van type en vermogen.
  • Isolatiemaatregelen (dak, gevel, vloer, glas) krijgen per m² een vast bedrag; bij twee of meer maatregelen is de subsidie per m² hoger.
  • Voorwaarden: eigen woning, erkende installateur, product op de meldcodelijst van RVO, minimale oppervlaktes per maatregel.

• Salderingsregeling en terugleververgoedingen voor PV

  • De salderingsregeling wordt geleidelijk afgebouwd, maar in 2026 is er doorgaans nog (gedeeltelijke) saldering en een terugleververgoeding.
  • PV in combinatie met een warmtepomp verlaagt de effectieve stroomkosten aanzienlijk.

Vlaanderen (Fluvius / VEKA):

• Mijn VerbouwPremie

  • Premies voor isolatie (dak, muur, vloer), hoogrendementsglas, warmtepompen, warmtepompboilers en zonneboilers.
  • Voor warmtepompen liggen de premies (afhankelijk van type en inkomen) typisch tussen ca. 300 en 4.000 € per installatie.
  • Voor isolatie gelden premies per m², met hogere bedragen voor lagere inkomenscategorieën.
  • Voorwaarden: woning in Vlaanderen, werken uitgevoerd door een aannemer, minimale R-waarden/U-waarden en oppervlaktes.

• Premies voor zonnepanelen

  • De vroegere investeringspremie voor PV is grotendeels afgebouwd; er geldt een prosumententarief of digitale meter met injectievergoeding.
  • PV in combinatie met een warmtepomp blijft financieel interessant door eigenverbruik.

Let op: bedragen en voorwaarden wijzigen regelmatig. Controleer altijd de actuele informatie bij RVO (Nederland) en Fluvius/VEKA (Vlaanderen) voordat u investeert.

---

Conclusie

De tijd die u investeert in optimalisatie betaalt zich terug: een weekend voor hydraulisch inregelen en regelmatig kleine aanpassingen aan de stooklijn maken het verschil tussen een middelmatige en een uitstekend presterende installatie.

---

De volledige artikelreeks “Warmtepompen”

1. Warmtepomp: de complete gids 2026 – Overzicht
2. De anti-koelkast: hoe werkt een warmtepomp? – Fysische basis
3. De componenten: warmtewisselaar, compressor en expansieventiel – Onderdelen in detail
4. Kengetallen en dimensionering van warmtepompen – COP, JAZ, SCOP
5. Bedrijfswijzen: monovalent, bivalent en hybride – Bedrijfsmodi uitgelegd
6. Warmtepomp-typen en het droomteam met zonnepanelen – Typen & combinatie met PV
7. SCOP uitgelegd: de seizoensgebonden prestatiecoëfficiënt – Efficiëntie juist beoordelen
8. Warmtepomp goed instellen: praktische handleiding – U bent hier

---

Bronnen

• Nederlandse en Vlaamse overheidsinformatie over warmtepompen, BENG/EPB en subsidies (RVO, rijksoverheid.nl, Fluvius, VEKA, energiesparen.be)
• ISSO-publicaties 51/53 (vloerverwarming) en 98/99 (warmtepompen)
• NTA 8800 (NL), EPB-rekenmethodiek (VL), NEN 1068, EN 14511, EN 14825, EN ISO 6946
• Praktische handleidingen van warmtepompfabrikanten (o.a. Vaillant, NIBE, Daikin, Viessmann) over instellingen en optimalisatie

---

Verwarmingslast berekenen

Voor een optimale dimensionering en instelling van uw warmtepomp hebt u de verwarmingslast van uw gebouw nodig. Gebruik onze gratis rekentool:

→ Naar de verwarmingslast-calculator