Fotovoltaïsche Energie: De complete gids
De uitbreiding van fotovoltaïsche energie in Nederland en België (Vlaanderen) bereikt nieuwe hoogtes. In 2025 werd er meer dan 15 gigawatt aan nieuwe PV-capaciteit geïnstalleerd – meer dan ooit tevoren. De prijzen voor zonnepanelen zijn sinds 2020 met meer dan 50% gedaald, terwijl de elektriciteitsprijzen hoog blijven. Deze situatie maakt fotovoltaïsche energie aantrekkelijker dan ooit.
Tegelijkertijd groeit de interesse in slimme combinaties: warmtepompen, batterijopslag en elektromobiliteit kunnen met een PV-systeem worden geïntegreerd. Vooral de combinatie met lucht-lucht warmtepompen biedt een snelle en kosteneffectieve manier om bestaande verwarmingssystemen te ondersteunen.
Deze gids legt de basisprincipes van fotovoltaïsche energie uit, behandelt de belangrijkste componenten, bespreekt de economische haalbaarheid en subsidies en laat zien hoe u PV optimaal kunt combineren met warmtepompen.
Hoe werkt fotovoltaïsche energie?
Fotovoltaïsche energie zet zonlicht direct om in elektrische stroom. De naam is samengesteld uit het Griekse "photos" (licht) en "Volta" (vernoemd naar de natuurkundige Alessandro Volta, uitvinder van de batterij).
Het fotovoltaïsche effect
In een zonnecel botsen lichtdeeltjes (fotonen) op een halfgeleidermateriaal, meestal silicium. Hierbij worden elektronen uit hun binding bevrijd en kunnen ze als elektrische stroom wegvloeien. Dit proces heet het fotovoltaïsche effect.
Het proces verloopt vereenvoudigd in drie stappen:
- Lichtabsorptie: Fotonen dringen de zonnecel binnen
- Ladingscheiding: Elektronen worden vrijgemaakt en gescheiden van gaten
- Stroomstroom: De elektronen vloeien via een externe stroomkring
De opgewekte spanning van een enkele siliciumcel bedraagt ongeveer 0,5 tot 0,7 volt. Om bruikbare spanningen te bereiken, worden veel cellen in serie geschakeld tot modules.
Een gedetailleerde uitleg van de fysica vindt u in het artikel Van Foton tot Volt: Hoe werkt een zonnecel?.
Componenten van een PV-systeem
Een netgekoppeld fotovoltaïsch systeem bestaat uit verschillende hoofdcomponenten die moeten samenwerken.
Zonnepanelen
Het zonnepaneel is het hart van het systeem. Huidige panelen zijn voornamelijk gebaseerd op kristallijn silicium en bereiken rendementen van 20 tot 23%. Premium-panelen met TOPCon- of Heterojunction-technologie behalen meer dan 22%.
De meest voorkomende paneeltypes in vergelijking:
| Paneeltype | Rendement | Prijs | Eigenschappen |
|---|---|---|---|
| Monokristallijn PERC | 19–21% | Gemiddeld | Standaard, goede prijs-kwaliteitverhouding |
| Monokristallijn TOPCon | 21–23% | Hoger | Hoger rendement, betere prestaties bij weinig licht |
| Polykristallijn | 16–18% | Laag | Verouderd model, nauwelijks nog gebruikt |
| Dunne film | 10–13% | Laag | Flexibel, voor speciale toepassingen |
Een standaardpaneel heeft tegenwoordig een vermogen van 400 tot 450 watt met afmetingen van ongeveer 1,7 × 1,1 meter.
Omvormers
De omvormer zet de gelijkstroom (DC) van de panelen om in netconforme wisselstroom (AC). Zonder deze zou de zonnestroom in huis niet bruikbaar zijn.
Er zijn drie omvormerontwerpen:
String-omvormers zijn de meest voorkomende variant. Meerdere panelen worden in serie geschakeld (string) en aangesloten op een centrale omvormer. Voordeel: goedkoop en efficiënt. Nadeel: gedeeltelijke schaduw vermindert de opbrengst van de hele string.
Micro-omvormers zitten direct onder elk paneel. Elk paneel werkt onafhankelijk, schaduw op één paneel beïnvloedt de andere niet. Voordeel: optimale opbrengst bij complexe daken. Nadeel: hogere kosten.
Hybride omvormers combineren de omvormerfunctie met een batterijlaadregelaar. Ze maken de directe integratie van een batterijopslag mogelijk zonder extra componenten.
Details over de verschillende omvormerconcepten worden uitgelegd in het artikel AC/DC in de PV: Omvormers en stroomomzetting.
Montagesysteem
Het montagesysteem bevestigt de panelen veilig op het dak. Bij schuine daken worden dakhaken onder de dakpannen verankerd, waarop rails voor de panelen worden gemonteerd. Platte daken krijgen opgestelde systemen met hellingshoeken van 10 tot 15 graden.
Batterijopslag (optioneel)
Een batterijopslag verhoogt het eigen verbruik van de zonnestroom. Zonder opslag ligt het eigen verbruik doorgaans tussen 25 en 35%, met opslag tussen 50 en 70%. Huidige opslagsystemen zijn bijna uitsluitend gebaseerd op lithium-ijzerfosfaattechnologie (LFP) en bieden capaciteiten van 5 tot 15 kWh voor eengezinswoningen.
Meer over opslag in het artikel Batterijopslag: Energie voor later.
Dimensionering: De juiste systeemgrootte
De optimale systeemgrootte hangt af van verschillende factoren: stroomverbruik, beschikbare dakruimte en budget. Een te klein systeem benut het potentieel niet, een te groot systeem verdient zich langzamer terug.
Stroomverbruik als uitgangspunt
Het jaarlijkse stroomverbruik is de belangrijkste planningsbasis. Een gemiddeld huishouden van 4 personen verbruikt 4.000 tot 5.000 kWh per jaar. Huishoudens met een elektrische auto of warmtepomp liggen daar aanzienlijk boven.
Als richtlijn dienen deze waarden:
| Huishoudgrootte | Stroomverbruik | Aanbevolen PV-grootte |
|---|---|---|
| 1–2 personen | 2.000–3.000 kWh/a | 4–6 kWp |
| 3–4 personen | 3.500–5.000 kWh/a | 6–10 kWp |
| 5+ personen | 5.000–7.000 kWh/a | 8–12 kWp |
| Met E-auto | +2.000–4.000 kWh/a | +2–4 kWp |
| Met warmtepomp | +3.000–5.000 kWh/a | +3–5 kWp |
Dakruimte en oriëntatie
Per kWp systeemvermogen is ongeveer 5 tot 6 m² dakruimte nodig. Een dak met 40 m² bruikbare ruimte biedt plaats voor een systeem van 7 tot 8 kWp.
De oriëntatie beïnvloedt de jaarlijkse opbrengst aanzienlijk:
| Oriëntatie | Hellingshoek | Opbrengst (relatief) |
|---|---|---|
| Zuid | 30–35° | 100% |
| Zuidoost/Zuidwest | 30–35° | 95% |
| Oost/West | 30–35° | 85% |
| Plat dak opgesteld | 10–15° | 90% |
Oost-west oriëntaties zijn niet per se slechter: Ze produceren de stroom gelijkmatiger over de dag verdeeld, wat het eigen verbruik kan verhogen.
Vuistregel voor de systeemgrootte
Een beproefde vuistregel: 1 kWp per 1.000 kWh jaarlijks verbruik, maar minstens zo groot als het dak toelaat. In Nederland en België produceert 1 kWp ongeveer 900 tot 1.100 kWh per jaar, afhankelijk van locatie en oriëntatie.
Economische haalbaarheid en kosten
Een PV-systeem is een investering die zich over de levensduur moet terugverdienen. De economische haalbaarheid hangt af van investeringskosten, stroomopbrengst en de ontwikkeling van de elektriciteitsprijs.
Investeringskosten 2026
De prijzen voor kant-en-klare PV-systemen zijn in 2025 verder gedaald. Voor een typische op-dak installatie zonder opslag liggen de kosten bij:
| Systeemgrootte | Kosten (zonder opslag) | Kosten per kWp |
|---|---|---|
| 5 kWp | 7.000–9.000 € | 1.400–1.800 €/kWp |
| 10 kWp | 12.000–16.000 € | 1.200–1.600 €/kWp |
| 15 kWp | 16.000–22.000 € | 1.100–1.500 €/kWp |
Batterijopslag kost extra 500 tot 800 € per kWh capaciteit. Een 10-kWh opslag kost 5.000 tot 8.000 €.
Lopende kosten
De lopende kosten van een PV-systeem zijn laag:
- Onderhoud: 100–200 €/jaar (reiniging, visuele inspectie)
- Verzekering: 50–100 €/jaar
- Meterkosten: 20–40 €/jaar
- Reserves voor omvormervervanging: ~50 €/jaar
In totaal ongeveer 200 tot 400 € per jaar, bij een 10-kWp systeem dus 2 tot 4 cent per opgewekte kWh.
Terugleververgoeding en eigen verbruik
Het eigen verbruik is economisch aantrekkelijker dan de teruglevering. Bij een huishoudelijke elektriciteitsprijs van 35 cent/kWh en een terugleververgoeding van 8 cent/kWh bespaart elke zelf verbruikte kilowattuur 27 cent meer dan een teruggeleverde.
Rekenvoorbeeld voor een 10-kWp systeem met 10.000 kWh jaarlijkse opbrengst:
| Scenario | Eigen verbruik | Teruglevering | Besparing/Inkomsten |
|---|---|---|---|
| Zonder opslag (30%) | 3.000 kWh | 7.000 kWh | 1.050 € + 560 € = 1.610 €/jaar |
| Met opslag (60%) | 6.000 kWh | 4.000 kWh | 2.100 € + 320 € = 2.420 €/jaar |
Terugverdientijd
De terugverdientijd geeft aan wanneer het systeem zijn investeringskosten heeft terugverdiend.
Voorbeeldberekening (10 kWp zonder opslag):
- Investering: 14.000 €
- Jaarlijkse opbrengst: 1.610 €
- Terugverdientijd: 14.000 € ÷ 1.610 €/jaar = 8,7 jaar
Na de terugverdientijd genereert het systeem voor de rest van zijn levensduur (nog eens 15–20 jaar) pure winst.
Subsidies
De directe subsidies voor PV-systemen zijn grotendeels afgeschaft. Er zijn echter indirecte voordelen:
- 0% BTW op PV-systemen tot 30 kWp (sinds 2023)
- KfW-kredieten voor opslag en e-mobiliteit (Programma 270)
- Regionale subsidieprogramma's (provincies, gemeenten)
- Fiscale vereenvoudiging voor kleine systemen
In Nederland kunt u gebruik maken van de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) voor warmtepompen en zonneboilers. In Vlaanderen is er de premie van Fluvius voor zonnepanelen en warmtepompen.
Het droomteam: PV + warmtepomp
De combinatie van fotovoltaïsche energie en een warmtepomp wordt beschouwd als de gouden weg naar klimaatneutrale warmtevoorziening. Beide technologieën vullen elkaar uitstekend aan: het PV-systeem levert de stroom die de warmtepomp nodig heeft voor zijn werking.
Synergieën benutten
Een warmtepomp verhoogt het eigen verbruik van het PV-systeem aanzienlijk. Terwijl een normaal huishouden slechts 25–35% van de zonnestroom direct verbruikt, kan een warmtepomp dit aandeel verhogen tot 40–50%. Met slimme sturing (SG Ready) kan de warmtepomp bij voorkeur worden gebruikt wanneer er zonnestroom beschikbaar is.
Dimensionering voor de combinatie
Bij de planning van een PV-systeem met warmtepomp moet rekening worden gehouden met de extra stroombehoefte van de warmtepomp:
| Warmtepompvermogen | Stroombehoefte (bij JAZ 4) | Extra PV |
|---|---|---|
| 6 kW | ~2.500 kWh/jaar | +2,5 kWp |
| 8 kW | ~3.500 kWh/jaar | +3,5 kWp |
| 10 kW | ~4.500 kWh/jaar | +4,5 kWp |
Een uitgebreide behandeling van de verschillende warmtepomptypen en hun combinatie met PV biedt de Warmtepomp-gids.
Lucht-lucht warmtepompen: De snelle PV-aanvulling
Naast klassieke lucht-water warmtepompen winnen lucht-lucht warmtepompen aan betekenis – beter bekend als split-airconditioners. Ze bieden een bijzonder aantrekkelijke mogelijkheid om bestaande verwarmingssystemen te ondersteunen en het eigen verbruik van zonnestroom te verhogen.
Wat maakt lucht-lucht warmtepompen bijzonder?
Lucht-lucht warmtepompen verwarmen de kamerlucht direct, zonder de omweg via een watercircuit. Dit maakt ze tot het ideale aanvullingssysteem voor huishoudens met een bestaande verwarming:
| Aspect | Lucht-lucht WP | Lucht-water WP |
|---|---|---|
| Installatie | 1–2 dagen | 3–5 dagen |
| Investering (typisch) | 2.500–5.000 € | 12.000–20.000 € |
| Ingrijpen in het verwarmingssysteem | Geen | Volledige verbouwing |
| Verwarmen en koelen | Ja | Alleen met extra uitrusting |
| Warmwaterproductie | Nee | Ja |
| Ideale rol | Aanvulling | Hoofdverwarming |
Toepassingsscenario's
Oud gebouw met hoge aanvoertemperatuur: In gebouwen waarvan de radiatoren 60–70°C aanvoer nodig hebben, werkt een lucht-water warmtepomp inefficiënt. Een lucht-lucht WP kan hier ruimtes gericht ontlasten: Ze neemt een deel van de verwarmingslast over, terwijl de gasverwarming de basiswarmte en het warm water levert.
Zolder met oververhittingsprobleem: In de zomer worden zolderruimtes vaak ondraaglijk heet. Een split-airconditioner lost dit probleem op en verwarmt in de winter dezelfde ruimte efficiënt. De zonnestroom van het dak drijft hierbij de koeling praktisch gratis aan.
Thuiswerkplek en werkkamer: Ruimtes die slechts tijdelijk worden gebruikt, kunnen met een lucht-lucht WP snel op temperatuur worden gebracht – sneller dan elke watergevoerde verwarming.
Bivalent bedrijf: Twee systemen, één doel
In bivalent bedrijf werken lucht-lucht warmtepomp en bestaande verwarming samen. De verdeling kan op verschillende manieren plaatsvinden:
Bivalent-parallel: Beide systemen draaien tegelijkertijd. De lucht-lucht WP ontlast de hoofdverwarming continu, vooral bij gematigde temperaturen, wanneer zijn efficiëntie het hoogst is.
Bivalent-alternatief: Boven een bepaalde buitentemperatuur (bivalentiepunt, bijv. 5°C) draait alleen de lucht-lucht WP, daaronder neemt de bestaande verwarming het over.
Zon gestuurd: De lucht-lucht WP draait bij voorkeur wanneer er zonnestroom beschikbaar is. 's Nachts of bij bewolkte hemel springt de conventionele verwarming bij.
Economische haalbaarheid in het voorbeeld
Uitgangssituatie: Eengezinswoning, 120 m², gasverwarming met 65°C aanvoer, jaarlijks verbruik 18.000 kWh gas (2.160 €/jaar bij 0,12 €/kWh). De zolder oververhit in de zomer.
Maatregel: Installatie van een split-airconditioner met 3,5 kW verwarmingsvermogen in de woon-/eetkamer en uitbreiding van het PV-systeem met 3 kWp.
Resultaat na een jaar:
- Lucht-lucht WP neemt 30% van de verwarmingslast over
- Gasverbruik daalt tot 12.600 kWh/jaar (−5.400 kWh)
- Gasbesparing: 648 €/jaar
- Stroomverbruik lucht-lucht: 1.500 kWh (SCOP 3,5)
- Hiervan uit PV: 900 kWh (gratis)
- Reststroomverbruik: 600 kWh × 0,35 € = 210 €/jaar
- Koeling in de zomer: Voornamelijk uit PV-overschot
- Jaarlijkse besparing: 648 € − 210 € = 438 €
- Extra comfortwinst: Koeling in de zomer
Bij investeringskosten van 4.500 € voor de split-installatie en 3.500 € voor de PV-uitbreiding resulteert een terugverdientijd van ongeveer 18 jaar. Rekent men de comfortwinst door de koeling mee – vergelijkbare mobiele airconditioners verbruiken het drievoudige aan stroom – verbetert de balans aanzienlijk.
Dimensionering: PV-grootte voor lucht-lucht bedrijf
Voor de extra stroombehoefte van een lucht-lucht warmtepomp wordt de volgende PV-uitbreiding aanbevolen:
| Lucht-lucht vermogen | Stroombehoefte (SCOP 3,5) | PV-uitbreiding |
|---|---|---|
| 2,5 kW (Single-Split) | ~700 kWh/jaar | +1–2 kWp |
| 3,5 kW (Single-Split) | ~1.000 kWh/jaar | +2–3 kWp |
| 5,0 kW (Multi-Split) | ~1.500 kWh/jaar | +3–4 kWp |
De PV-uitbreiding moet ruimer worden gedimensioneerd als ook de koelcapaciteit in de zomer intensief wordt gebruikt. Het goede nieuws: In de zomer, wanneer de koelbehoefte het grootst is, produceert het PV-systeem de meeste stroom.
Lucht-lucht WP nu dimensioneren
Met onze Lucht-lucht calculator berekent u de optimale apparaatgrootte, het verwachte stroomverbruik en de economische haalbaarheid in combinatie met uw bestaande verwarming.
→ Naar de Lucht-lucht calculator
Voor- en nadelen van fotovoltaïsche energie
Fotovoltaïsche energie biedt talrijke voordelen, maar heeft ook beperkingen. Een realistische inschatting helpt bij de beslissing.
De voordelen liggen voor de hand: Zonnestroom is na installatie praktisch gratis en maakt onafhankelijker van stijgende elektriciteitsprijzen. De technologie is volwassen, onderhoudsarm en heeft een levensduur van 25 tot 30 jaar. Overheidsregelingen zoals de BTW-vrijstelling en gegarandeerde terugleververgoeding bieden planningszekerheid. Bovendien verbetert een PV-systeem de CO₂-balans van het huishouden aanzienlijk.
De voordelen staan tegenover enkele nadelen: De stroomproductie fluctueert met het tijdstip van de dag en het weer. Zonder opslag valt de productie precies uit wanneer 's avonds het verbruik het hoogst is. De investeringskosten zijn aanzienlijk, ook al verdienen ze zich op de lange termijn terug. Bovendien is niet elk dak geschikt – schaduw, oriëntatie en draagvermogen stellen grenzen.
Veelgestelde vragen
Is fotovoltaïsche energie in 2026 nog steeds rendabel?
Ja, de voorwaarden zijn gunstig. De paneelprijzen zijn historisch laag, terwijl de elektriciteitsprijzen hoog blijven. De BTW-vrijstelling maakt systemen extra aantrekkelijk. Bij een terugverdientijd van 8 tot 12 jaar en een systeemlevensduur van 25 tot 30 jaar blijft er een aanzienlijk economisch voordeel.
Hoe groot moet mijn PV-systeem zijn?
Als vuistregel geldt: 1 kWp per 1.000 kWh jaarlijks stroomverbruik. Als de dakruimte het toelaat, mag het ook meer zijn – de marginale kosten per extra kWp dalen met de systeemgrootte. Bij de geplande aanschaf van een warmtepomp of elektrische auto moet het systeem vanaf het begin groter worden gedimensioneerd.
Heb ik een batterijopslag nodig?
Een opslag verhoogt het eigen verbruik van typisch 30% naar 50–70% en maakt onafhankelijker van het elektriciteitsnet. Economisch gezien verdient hij zich echter langzamer terug dan het PV-systeem zelf. Een opslag is vooral zinvol als het huishouden 's avonds veel stroom verbruikt of als noodstroomcapaciteit gewenst is.
Kan ik PV combineren met mijn oude verwarming?
Een PV-systeem kan met elke verwarming worden gecombineerd. Vooral de aanvulling met een lucht-lucht warmtepomp (split-airconditioner) is zinvol. Deze gebruikt de zonnestroom voor verwarming en koeling, zonder dat de bestaande verwarming hoeft te worden vervangen. In de zomer kan het PV-overschot direct voor koeling worden gebruikt.
Conclusie
Kernafspraak: Fotovoltaïsche energie heeft zich ontwikkeld tot de meest economische vorm van elektriciteitsopwekking voor huishoudens. Bij investeringskosten van 1.200 tot 1.600 euro per kWp en stijgende elektriciteitsprijzen verdient een systeem zich in 8 tot 12 jaar terug. De combinatie met warmtepompen verhoogt het eigen verbruik en de economische haalbaarheid. Vooral lucht-lucht warmtepompen zijn interessant als snelle en kosteneffectieve aanvulling op bestaande verwarmingssystemen – ze gebruiken zonnestroom voor verwarming in de winter en voor koeling in de zomer.
De beslissing voor een PV-systeem moet goed worden voorbereid. Een professionele planning houdt rekening met de dakconditie, het verbruiksprofiel en toekomstige ontwikkelingen zoals e-mobiliteit of het gebruik van warmtepompen. Met de juiste componenten en een passende dimensionering wordt fotovoltaïsche energie het fundament van een duurzame energievoorziening.
Naar de artikelreeks Fotovoltaïsche Energie
- Fotovoltaïsche Energie: De complete gids – U bent hier
- Van Foton tot Volt: Hoe werkt een zonnecel? – Basisprincipes begrijpen
- Opbouw van een PV-systeem – Van paneel tot systeem
- AC/DC in de PV: Omvormers en stroomomzetting – Gelijkstroom naar wisselstroom
- Vermogenselektronica: Omvormers en DC-DC-omvormers – Technische details
- De alleskunner: Hybride omvormers – PV, opslag en net
- AC of DC? Systeemtopologieën voor zonne-energiesystemen – Systeemarchitecturen
Verder lezen
Warmtepompen: Warmtepomp: De complete gids · Warmtepomptypen en PV · Kengetallen: COP, JAZ, SCOP
Batterijopslag: Basisprincipes van batterijtechnologie · Lithium vs. Lood · Marktanalyse batterijopslag
Balkoncentrales: Balkoncentrales: Inleiding · Montage en installatie
Bronnen
- Fraunhofer ISE: Actuele feiten over fotovoltaïsche energie in Duitsland
- Bundesnetzagentur: EEG-vergoedingstarieven
- BSW Solar: Bundesverband Solarwirtschaft
- BAFA: Bundesamt für Wirtschaft und Ausfuhrkontrolle – Förderung
- KfW: Hernieuwbare energie – Standaard (Programma 270)
- VDI 4650: Berekening van de jaarprestatiecoëfficiënt van warmtepompsystemen
- DIN EN 14825: Klimaatinstallaties en warmtepompen – Testen en prestatiebeoordeling
Nu PV-opbrengst berekenen
Met onze gratis Zoncalculator berekent u de verwachte stroomopbrengst van uw PV-systeem, het eigen verbruik en de economische haalbaarheid – gebaseerd op uw locatie en verbruiksgegevens.