In Nederland en Vlaanderen is een groot deel van de woningen vóór de invoering van de eerste energieprestatie-eisen gebouwd (NL: vóór het Bouwbesluit 1992, BE: vóór de eerste EPB-eisen rond 2006). Deze oudere gebouwen zorgen voor hoge stookkosten en staan centraal in de energietransitie. De vraag die veel eigenaars bezighoudt: Werkt een warmtepomp überhaupt in een niet‑geïsoleerde of slechts deels gerenoveerde woning?

Het antwoord is genuanceerd: ja, een warmtepomp kán in bestaande bouw werken – maar het is niet altijd de economisch beste oplossing. Moderne hogetemperatuur-warmtepompen halen weliswaar 70–75 °C aanvoertemperatuur, maar dat betekent nog geen goede efficiëntie. Dit artikel laat eerlijk en zonder mooipraterij zien wanneer een warmtepomp in bestaande bouw zinvol is, welke voorbereidingen nodig zijn en welke alternatieven er zijn.

---

Wat is “bestaande bouw” in de context van warmtepompen?

De term “bestaande bouw” is technisch niet scherp gedefinieerd. In de context van warmtepompen is vooral de energetische staat en het bouwjaar relevant.

Onderstaande indeling is gebaseerd op typische Nederlandse en Vlaamse bouwperioden en energieprestaties:

Periode	Bouwjaar NL / BE	Typische kenmerken	Warmteverlies (W/m²)	Energieverbruik ruimteverwarming*
Vooroorlogs / vroege wederopbouw	tot ca. 1945	Massieve baksteen, geen spouw- of vloerisolatie, enkel glas	100–150	200–300 kWh/m²·jaar
Wederopbouw & jaren 60/70	1945–1979	Spouwmuren vaak ongeïsoleerd, enkel of oud dubbel glas, weinig dakisolatie	80–120	150–250 kWh/m²·jaar
Eerste isolatie-eisen	1980–1995	Spouwmuurisolatie, dakisolatie, dubbel glas, beperkte kierdichting	60–90	100–150 kWh/m²·jaar
Na invoering EPC / EPB	1995–2014	Betere isolatie, HR++ glas, mechanische ventilatie	40–60	70–120 kWh/m²·jaar

* Alleen voor verwarming, exclusief warm tapwater.

---

De beslissende test: 55‑gradentest

Voordat u offertes opvraagt of een energieadviseur inschakelt, kunt u zelf een eenvoudige proef doen. Deze test laat binnen 24 uur zien of uw woning in principe geschikt is voor een warmtepomp.

Stappenplan

Voorbereiding:

• Kies een koude dag (idealiter -5 °C tot 0 °C buitentemperatuur; in NL/BE komen -10 °C nog maar zelden voor)
• Toegang tot de regeling van uw cv‑ketel (instelling maximale aanvoertemperatuur)

Uitvoering:

Stap	Actie	Wat gebeurt er
1	Beperk de aanvoertemperatuur tot 55 °C	Instellen in de ketel- of regelingsmenu’s
2	Draai alle radiatorkranen volledig open	Maximale doorstroming naar alle radiatoren
3	24 uur wachten	Installatie stabiliseert op lagere temperatuur
4	Meet de ruimtetemperaturen in alle vertrekken	Met een (digitaal) thermometer of kamerthermostaat

Interpretatie van de resultaten:

Resultaat	Betekenis	Aanpak
✅ Overal 20–21 °C of warmer	Gebouw is goed geschikt voor een warmtepomp	Directe overstap mogelijk, geen ingrijpende renovatie noodzakelijk
⚠️ Enkele ruimtes te koel (18–19 °C)	Bepaalde radiatoren zijn ondergedimensioneerd	Enkele radiatoren vervangen door lage‑temperatuurmodellen of convectoren
❌ Overal duidelijk te koud (< 18 °C)	Hoge aanvoertemperatuur nodig	Eerst isoleren of kiezen voor een hybride systeem

---

Aanvoertemperatuur: waarom zo belangrijk?

De aanvoertemperatuur is de bepalende factor voor de efficiëntie van een warmtepomp. Fysisch geldt: hoe groter het temperatuurverschil tussen warmtebron (buitenlucht, bodem, grondwater) en afgiftesysteem (aanvoer cv‑water), hoe lager het theoretische rendement (Carnot‑rendement) en dus de COP/JAZ.

Efficiëntie bij verschillende aanvoertemperaturen

Aanvoertemperatuur	Afgiftesysteem	COP (A2/W)	JAZ (realistisch)	Beoordeling
30–35 °C	Vloerverwarming (nieuwbouw)	5,0–5,5	4,5–5,0	✅ Optimaal
40–45 °C	Vloerverwarming (renovatie), LT‑radiatoren	4,0–4,5	3,5–4,0	✅ Zeer goed
50–55 °C	Standaardradiatoren (goed gedimensioneerd)	3,2–3,8	2,8–3,3	⚠️ Acceptabel
60–65 °C	Oude paneel- of ledenradiatoren	2,5–3,0	2,2–2,6	⚠️ Randgeval
70–75 °C	Hogetemperatuur‑WP (extreme gevallen)	2,0–2,5	1,8–2,2	❌ Onrendabel

Gevolgen voor de verbruikskosten:

Stel: een eengezinswoning heeft 15.000 kWh warmte per jaar nodig:

Aanvoertemperatuur	JAZ	Stroomverbruik	Kosten (0,30 €/kWh)
35 °C	4,5	3.333 kWh	1.000 €
45 °C	3,5	4.286 kWh	1.286 €
55 °C	2,8	5.357 kWh	1.607 €
65 °C	2,2	6.818 kWh	2.045 €

Elke 10 Kelvin hogere aanvoertemperatuur kost grofweg 300–400 € per jaar extra.

(Dezelfde orde van grootte geldt in NL/BE; vervang europrijzen door uw actuele stroom- en gasprijzen.)

Moderne hogetemperatuur-warmtepompen: oplossing of marketing?

Sinds enkele jaren promoten fabrikanten steeds vaker hogetemperatuur-warmtepompen die 70–75 °C aanvoertemperatuur halen. Dat klinkt als dé oplossing voor elk oud huis – maar wees voorzichtig:

Voordelen:

• Radiatoren hoeven in principe niet aangepast te worden
• Werkt ook in nauwelijks geïsoleerde woningen
• Interessant bij monumenten / beschermd erfgoed

Nadelen:

• JAZ vaak slechts 2,0–2,5 (nauwelijks beter dan een moderne gasketel)
• Hogere aanschafprijs
• Verbruikskosten dicht bij of boven gasniveau

---

Gebouwdiagnose: nulmeting

Voor u beslist, hebt u helderheid nodig over de huidige situatie. Deze checklist helpt:

Checklist bestaande woning

Basisgegevens:

• [ ] Bouwjaar van de woning: _____
• [ ] Verwarmd vloeroppervlak: ____ m²
• [ ] Aantal bewoners: ____

Energieverbruik:

• [ ] Energielabel / energieprestatiecertificaat aanwezig? (NL: energielabel; BE: EPC)
• [ ] Huidig jaarverbruik gas of stookolie: ____ m³ gas / ____ liter olie
• [ ] Omgerekend naar kWh/m²·jaar: ____
  (Gas: m³ × 9,5 / m²; Olie: liter × 10 / m² – vuistregels)

Verwarmingsinstallatie:

• [ ] Huidig systeem: gas / olie / elektrische verwarming / stadsverwarming
• [ ] Bouwjaar ketel: ____
• [ ] Ketelvermogen: ____ kW
• [ ] Type afgiftesysteem: ledenradiatoren / paneelradiatoren / convectoren / vloerverwarming

Gebouwschil:

• [ ] Spouwmuur geïsoleerd: ja / nee (indien ja: ____ cm, jaar: ____)
• [ ] Dak of zoldervloer geïsoleerd: ja / nee (indien ja: ____ cm, jaar: ____)
• [ ] Vloer of kelderplafond geïsoleerd: ja / nee (indien ja: ____ cm, jaar: ____)
• [ ] Beglazing: enkel / oud dubbel / HR / HR++ / 3‑dubbel (bouwjaar: ____)

Ruimte en plaatsing:

• [ ] Plaats voor buitendeel (min. ca. 1 m² en voldoende afstand tot buren): ja / nee
• [ ] Plaats voor binnendeel / buffervat: ja / nee
• [ ] Mogelijkheid voor doorvoer leidingen naar buiten: ja / nee

Beoordeling energieverbruik

Bereken uw specifiek verbruik en vergelijk met onderstaande bandbreedtes:

Energieverbruik verwarming	Beoordeling	Geschiktheid warmtepomp	Aanbeveling
< 100 kWh/m²·jaar	✅ Zeer goed	Warmtepomp zonder grote renovatie goed mogelijk	Lucht‑ of bodemwarmtepomp
100–150 kWh/m²·jaar	⚠️ Gemiddeld	Warmtepomp mogelijk, lichte renovatie aanbevolen	55°C‑test doen; dak/vloer isoleren
150–200 kWh/m²·jaar	⚠️ Hoog	Warmtepomp alleen met renovatie of als hybride	Hybride systeem of deelrenovatie + warmtepomp
> 200 kWh/m²·jaar	❌ Zeer hoog	Eerst grondig isoleren of hybride	Eerst isoleren, dan warmtepomp – of blijvend hybride

Rekenvoorbeeld: Verbruik: 2.400 m³ gas bij 150 m² vloeroppervlak
→ (2.400 m³ × 9,5 kWh/m³) / 150 m² ≈ 152 kWh/m²·jaar → ⚠️ Hybride of deelrenovatie aanbevolen

---

Renovatiescenario’s: wat levert wat op?

De vraag is niet “renovatie of warmtepomp?”, maar: “Hoeveel renovatie is economisch zinvol in combinatie met een warmtepomp?”

Onderstaande waarden zijn indicatief voor NL/BE‑prijzen (2025/2026) voor een eengezinswoning van ca. 150 m².

Kosten-baten van afzonderlijke maatregelen (EFH 150 m²)

Maatregel	Indicatieve kosten	Reductie warmteverlies	Verbetering JAZ	Terugverdientijd (met WP)	Typische subsidies NL / BE
Dak- of zoldervloerisolatie (ca. 20–25 cm)	8.000–15.000 €	20–30 %	+0,5–0,8	8–12 jaar	NL: ISDE / SEEH‑achtige regelingen lokaal; BE: Mijn VerbouwPremie (dak)
Vloer- / kelderplafondisolatie (ca. 8–12 cm)	3.000–6.000 €	10–15 %	+0,2–0,3	10–15 jaar	NL: ISDE / gemeentelijke subsidies; BE: Mijn VerbouwPremie (vloer)
Gevelisolatie (buitengevel of spouw)	20.000–40.000 €	25–40 %	+0,6–1,0	15–25 jaar	NL: ISDE / lokale subsidies; BE: Mijn VerbouwPremie (gevel)
Nieuwe ramen (HR++ of 3‑dubbel)	15.000–25.000 €	15–20 %	+0,3–0,5	20–30 jaar	NL: ISDE (glas); BE: Mijn VerbouwPremie (beglazing)
Alle maatregelen samen	46.000–86.000 €	60–80 %	+1,5–2,5	18–30 jaar	Combinatie van premies / ISDE

Fasenmodel: renovatie + warmtepomp combineren

Jaar	Maatregel	Investering	Subsidies (NL/BE indicatief)	Eigen aandeel	JAZ na maatregel (indicatief)
Jaar 0	Nulmeting, 55°C‑test	0 €	–	0 €	–
Jaar 1	Dakisolatie	12.000 €	2.000–3.000 €	9.000–10.000 €	+0,6
Jaar 1	Vloer-/kelderisolatie	4.500 €	800–1.500 €	3.000–3.700 €	+0,3 (totaal +0,9)
Jaar 2	Warmtepomp (incl. evt. radiatoraanpassing)	25.000–30.000 €	NL: ISDE 2.000–3.750 €; BE: Mijn VerbouwPremie 2.000–4.000 €	ca. 21.000–26.000 €	3,3–3,5
Jaar 5–10	Gevel (bij geplande renovatie)	30.000 €	4.000–6.000 €	24.000–26.000 €	tot ca. 4,0

---

Warmtepomptypen specifiek voor bestaande bouw

Niet elke warmtepomp is even geschikt voor oudere woningen. De verschillen zitten in efficiëntie, investeringskosten en haalbare aanvoertemperaturen.

Lucht‑waterwarmtepomp: de standaardoplossing

Werking: Onthaal warmte uit de buitenlucht (functioneert tot ca. -20 °C).

Criterium	Beoordeling	Details
Aanschafkosten	✅ Relatief laag	Ca. 20.000–30.000 € incl. installatie (NL/BE)
Efficiëntie bij kou	⚠️ Daalt	COP rond 2,5 bij -10 à -15 °C (vs. 4,0 bij +7 °C)
Ruimtebeslag	✅ Beperkt	Buitendeel (±1 m²) + binnendeel
Vergunning	⚠️ Geluidseisen	NL: Bouwbesluit/Omgevingswet, geluidstoets; BE: lokale stedenbouw & burenrecht
Geluid	⚠️ Middelmatig	50–60 dB geluidsvermogen, afstand tot buren cruciaal
Beste keuze voor	Bestaande bouw met verbruik < 150 kWh/m²·jaar en geslaagde 55°C‑test	–

Let op: Kies bij voorkeur modellen met goede SCOP‑waarden bij 55 °C en met modulerende compressor.

Bodem- / brine‑waterwarmtepomp: de efficiënte

Werking: Gebruikt de relatief constante bodemtemperatuur (8–12 °C) via horizontale collectoren of verticale boringen.

Criterium	Beoordeling	Details
Aanschafkosten	❌ Hoog	30.000–50.000 € (horizontaal) / 35.000–60.000 € (boring)
Efficiëntie	✅ Hoog en stabiel	COP 4,5–5,0 ook bij strenge vorst
Ruimtebeslag	❌ Groot	Collectorveld: ca. 1,5× woonoppervlak; boring: 80–150 m diep
Vergunning	⚠️ Nodig	NL: meld-/vergunningsplicht (grondwater, bodemenergie); BE: gewestelijke regels (Vlaanderen: omgevingsvergunning)
Geluid	✅ Zeer stil	Alleen binnendeel (pomp)
Beste keuze voor	Woningen met hogere warmtevraag en voldoende tuin, lange termijn focus	–

Hogetemperatuur-warmtepomp: de noodoplossing

Werking: Meestal lucht‑water met aangepaste koelkring (bijv. cascade) voor 70–75 °C aanvoer.

Criterium	Beoordeling	Details
Aanschafkosten	⚠️ Verhoogd	25.000–35.000 € en hoger
Efficiëntie	❌ Laag	JAZ 2,0–2,8
Aanvoertemperatuur	✅ Zeer hoog	Tot 70–75 °C (oude radiatoren bruikbaar)
Beste keuze voor	Monumenten, beschermd erfgoed, situaties zonder isolatiemogelijkheden	–

---

Radiatoren in bestaande bouw: houden of vervangen?

Radiatoren vormen de schakel tussen warmtepomp en ruimte. Oudere radiatoren zijn vaak ontworpen voor 70–90 °C aanvoer – warmtepompen werken het liefst bij 30–50 °C.

Radiatortypen vergeleken

Type	Periode	Ontwerp‑temperatuur	Geschikt voor warmtepomp?	Aanpak
Gietijzeren ledenradiatoren	tot ca. 1970	70–90 °C	❌ Onvoldoende bij lage temperatuur	Vervangen
Standaard paneelradiatoren	1970–2000	60–70 °C	⚠️ Soms voldoende	55°C‑test, evt. enkele vergroten/vervangen
Lage‑temperatuurradiatoren	vanaf ca. 2000	45–55 °C	✅ Goed bruikbaar	Behouden
Specifieke WP‑radiatoren / convectoren	vanaf ca. 2010	35–50 °C	✅ Optimaal	Ideaal, maar hogere investering
Vloerverwarming	variabel	30–40 °C	✅ Perfect	Overwegen bij grote renovatie

Naverwarming en kosten

Optie 1: Lage‑temperatuurradiatoren plaatsen

Moderne LT‑radiatoren hebben grotere oppervlakken en meer convectie.

Type radiator	Vermogen (bij 45 °C aanvoer)	Prijs per stuk (indicatief)	Toepassing
Compacte paneelradiator (LT)	600–1.200 W	400–1.000 €	Standaardkamers
Ledenradiator nieuw (LT)	800–1.500 W	600–1.500 €	Grote ruimtes, klassieke look
Verticale designradiator (LT)	1.000–2.000 W	800–2.000 €	Hallen, badkamers

Totale kosten EFH (10 radiatoren): ca. 5.000–12.000 € incl. montage

Optie 2: Radiatorventilatoren

Ventilatoren onder bestaande radiatoren verhogen de warmteafgifte.

• Prijs: 50–150 € per radiator
• Vermogensverhoging: +20–40 %
• Stroomverbruik: 5–15 W per ventilator
• Geschikt voor: Enkele te koude ruimtes, budgetoplossing

Optie 3: Vloerverwarming achteraf

Systeem	Inbouw	Kosten	Opbouwhoogte	Toepassing
Natsysteem (nieuwe dekvloer)	Ingrijpend	50–100 €/m²	+8–12 cm	Bij volledige vloer- en badkamerrenovatie
Freessysteem (in bestaande dekvloer)	Middelzwaar	80–150 €/m²	+2–4 cm	Bij voldoende dekvloerdikte
Dunlaagsysteem	Relatief eenvoudig	60–100 €/m²	+1–2 cm	Op bestaande tegel/laminaatvloer

In NL en BE zijn hier vaak isolatie- of renovatiepremies voor beschikbaar (gemeentelijk/provinciaal of via Mijn VerbouwPremie in Vlaanderen).

---

Hybride systemen: dé oplossing voor veel oudere woningen

In niet of beperkt gerenoveerde woningen is een hybride systeem (warmtepomp + gas- of stookolieketel) vaak de meest rendabele oplossing. De warmtepomp dekt 70–85 % van de jaarlijkse warmtevraag, de ketel springt alleen bij als het echt koud is of als de warmtepomp ongunstig draait.

Werkingsprincipe: bivalent bedrijf

De bivalentietemperatuur is de buitentemperatuur waarbij de warmtepomp alleen niet meer voldoende vermogen levert of niet meer economisch is.

Bedrijfswijze	Principe	Toepassing in praktijk
Bivalent‑parallel	WP en ketel kunnen samen draaien onder de bivalentietemperatuur	Meest gebruikelijk in bestaande bouw
Bivalent‑alternatief	Ofwel WP, ofwel ketel (omschakeling)	Bij relatief goed geïsoleerde woningen
Bivalent‑deelparallel	Eerst alleen WP → dan WP+ketel → dan alleen ketel	Complex, minder gebruikelijk

Voorbeeld bivalent‑parallel:

• Bivalentietemperatuur: -3 tot -5 °C
• Boven deze temperatuur: alleen warmtepomp
• Eronder: warmtepomp + ketel (of alleen ketel, afhankelijk van regeling)

Slimme regeling: prijs én temperatuur

Moderne hybride regelaars (bijv. van Remeha, Vaillant, Viessmann, Daikin) kunnen automatisch kiezen tussen gas en stroom op basis van:

1. Temperatuur: onder een bepaalde buitentemperatuur is gas vaak goedkoper
2. Prijs: vergelijking van actuele energieprijzen en COP
3. PV‑overschot: bij eigen zonnepanelen warmtepomp maximaal inzetten

Economische grens‑COP:

Grens-COP = stroomprijs / (gasprijs / ketelrendement)

Voorbeeld NL/BE:

• Stroomprijs: 0,30 €/kWh
• Gasprijs: 0,10 €/kWh
• HR‑ketelrendement: 95 %

Grens‑COP = 0,30 / (0,10 / 0,95) ≈ 2,85

→ Warmtepomp is economisch zolang COP > 2,85
→ Bij strenge vorst en COP rond 2,5 is gas voordeliger

---

Kostenoverzicht bestaande bouw

De kosten van een warmtepomp in bestaande bouw bestaan uit meerdere componenten. Onderstaande bedragen zijn realistische bandbreedtes voor NL/BE (2025/2026).

Basisinvesteringen warmtepomp

Component	Lucht‑water	Bodem (horizontaal)	Bodem (boring)	Hybride (WP + gas)
Warmtepomp	10.000–15.000 €	12.000–18.000 €	12.000–18.000 €	7.000–11.000 € (kleiner vermogen)
Bron / collectoren	inbegrepen	8.000–12.000 €	12.000–20.000 €	–
Installatie & leidingen	3.000–5.000 €	4.000–6.000 €	4.000–6.000 €	3.000–4.000 €
Buffervat	1.500–2.500 €	1.500–2.500 €	1.500–2.500 €	1.500–2.500 €
Boiler / tapwatervat	1.500–2.500 €	1.500–2.500 €	1.500–2.500 €	1.500–2.500 €
Hybride‑regeling	–	–	–	1.000–2.000 €
Bestaande ketel behouden	–	–	–	0–1.000 € (aanpassing)
Totaal basis	20.000–30.000 €	30.000–45.000 €	35.000–55.000 €	18.000–25.000 €

Extra kosten specifiek voor bestaande bouw

Component	Kosten	Noodzaak	Subsidies NL / BE
Radiatorvervanging (6–10 stuks)	3.000–10.000 €	Bij mislukte 55°C‑test	Soms via ISDE (NL) als onderdeel van maatregelen; in BE via Mijn VerbouwPremie (verwarming)
Hydraulisch inregelen	800–1.500 €	Sterk aanbevolen	NL: vaak verplicht voor subsidie; BE: soms via premies
Verzwaring elektra-aansluiting (3‑fasig)	500–2.000 €	Vaak nodig bij oude woningen	NL: netbeheerderkosten, geen subsidie; BE: netbeheerder Fluvius/Enexis‑achtig, geen premie
Geluidwerende maatregelen	500–2.000 €	Bij rijwoningen / appartementen	Meestal geen directe subsidie
Verwijderen oude ketel (bij all‑electric)	500–1.000 €	Alleen bij volledig afscheid van gas/olie	–

Optionele (aanbevolen) isolatiemaatregelen

Zie de eerdere tabel “Kosten-baten van afzonderlijke maatregelen”; in NL zijn hiervoor o.a. ISDE‑subsidies voor isolatie en soms gemeentelijke regelingen, in Vlaanderen de Mijn VerbouwPremie (dak, gevel, vloer, glas, technieken).

Totale scenarioschatting (EFH 150 m²)

Scenario	Maatregelen	Bruto‑investering	Subsidies (indicatief NL/BE)	Netto eigen aandeel
Scenario 1: Redelijk geïsoleerde woning	Lucht‑WP + hydraulisch inregelen	22.000–26.000 €	2.000–4.000 €	18.000–24.000 €
Scenario 2: Deels gerenoveerd	Lucht‑WP + 6 radiatoren + dak/vloer	35.000–45.000 €	5.000–10.000 €	25.000–40.000 €
Scenario 3: Ongeïsoleerd, hybride	Hybride‑WP + 4 radiatoren	20.000–28.000 €	2.000–6.000 €	14.000–26.000 €
Scenario 4: Grondige renovatie + bodem‑WP	Bodem‑WP + dak/vloer/gevel	70.000–90.000 €	10.000–20.000 €	50.000–80.000 €

---

Werkelijke verbruikskosten: JAZ in bestaande bouw

De seizoensprestatie (JAZ/SCOP) bepaalt de werkelijke kosten. Op basis van Europese veldstudies en praktijkcijfers voor NL/BE zijn onderstaande waarden realistisch:

Verwachte JAZ naar gebouwtoestand

Gebouwtoestand	Energieverbruik	Aanvoertemperatuur	JAZ lucht‑water	JAZ bodem	Jaarlijkse kosten (150 m², 22.500 kWh, 0,30 €/kWh)
Goed geïsoleerd (vergelijkbaar EPC A / BEN)	< 100 kWh/m²·jaar	35–40 °C	4,0–4,5	4,5–5,0	1.500–1.700 €
Deels gerenoveerd (dak/vloer)	100–150 kWh/m²·jaar	45–50 °C	3,0–3,5	3,8–4,2	1.900–2.250 €
Niet gerenoveerd (voor 1980)	150–200 kWh/m²·jaar	55–60 °C	2,5–3,0	3,2–3,6	2.500–3.000 €
Sterk verouderd	> 200 kWh/m²·jaar	65–70 °C	2,0–2,5	2,8–3,2	3.000–3.750 €

Vergelijking met HR‑gas (NL/BE):

• Gasprijs: stel 0,10 €/kWh (schommelt per land en contract)
• 22.500 kWh warmte / 0,95 rendement ≈ 23.700 kWh gas
• Jaarlijkse gaskosten: ca. 2.370 €

Conclusie: Een warmtepomp in bestaande bouw is economisch interessant als JAZ ≥ 2,8–3,0 wordt gehaald (bij bovengenoemde prijzen).

---

Geluid & buren: lokale regels NL & BE

Warmtepompen produceren geluid (ventilator + compressor). In dichtbebouwde wijken is dat een belangrijk aandachtspunt.

Geluidseisen Nederland

• Sinds 2021 gelden in het Bouwbesluit / Bbl geluidseisen voor buiten opgestelde warmtepompen en airco’s:
  • Max. 40 dB(A) op de perceelgrens bij de buren in de nachtperiode (23:00–07:00)
  • Overdag gelden ruimere grenzen
• Gemeenten kunnen aanvullende regels stellen via het omgevingsplan.

Geluidseisen Vlaanderen

• Er zijn geen specifieke dB‑limieten voor warmtepompen, maar:
  • Algemene regels rond burenhinder (Burgerlijk Wetboek)
  • Richtlijnen uit VLAREM en lokale stedenbouwkundige voorschriften
• In de praktijk wordt vaak gemikt op max. 40 dB(A) op de perceelgrens ’s nachts, vergelijkbaar met NL.

Oplossingen

Maatregel	Effect	Kosten	Toepassing
Geluidsscherm (ca. 2 m hoog)	-5 tot -10 dB	500–1.500 €	Bij plaatsing dicht bij perceelgrens
Trillingsdempers	-3 tot -5 dB (contactgeluid)	100–300 €	Altijd aanbevolen
Nachtstand / vermogensbeperking	-5 tot -8 dB	0 € (instelling)	Vooral bij hybride systemen zinvol
Binnenopstelling	Geen buitengeluid	+3.000–5.000 €	Bij kritische burensituaties
Extra stille modellen (≤ 55–56 dB)	Vaak zonder extra maatregelen voldoende	+1.000–3.000 €	Stedelijke locaties, appartementen

---

Subsidies & financiële steun in Nederland en Vlaanderen

In plaats van Duitse BAFA/KfW‑regelingen gelden in NL en BE andere programma’s. Een beknopt overzicht (stand 2025/2026, controleer altijd actuele voorwaarden):

Nederland – ISDE en andere regelingen

ISDE (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing)

• Voor warmtepompen, isolatiemaatregelen en zonneboilers
• Subsidiebedrag warmtepomp afhankelijk van type en vermogen:
  • Lucht‑water: grofweg 1.500–3.750 €
  • Bodem‑/water‑water: vaak 2.500–5.100 € of meer
• Isolatie (dak, gevel, vloer, glas) wordt extra aantrekkelijk bij minimaal twee maatregelen:
  • Dan hogere subsidie per m²
• Aanvragen via RVO, vóór of kort na installatie (termijnen controleren)

Overige NL‑instrumenten (selectie):

• Energiebespaarlening (Nationaal Warmtefonds): laagrentende lening voor particulieren
• Gemeentelijke subsidies of leningen (verschilt per gemeente)
• Salderingsregeling voor zonnepanelen (wordt afgebouwd, maar nog relevant voor eigen stroom voor de warmtepomp)

Vlaanderen – Mijn VerbouwPremie & EPC-labelpremie

Mijn VerbouwPremie

• Eén geïntegreerd premiesysteem voor:
  • Dak- en zoldervloerisolatie
  • Gevelisolatie
  • Vloer- en kelderisolatie
  • Beglazing
  • Verwarming (warmtepompen, warmtepompboilers, lagetemperatuurverwarming)
• Premiehoogte afhankelijk van:
  • Inkomenscategorie
  • Type gebouw (eengezinswoning, appartement)
  • Uitgevoerde maatregel
• Voor warmtepompen gelden minimale rendementseisen (SCOP) en installatievoorwaarden.

EPC‑labelpremie (Vlaanderen)

• Extra premie bij grondige renovatie die leidt tot een veel beter EPC‑label (bijv. van E/F/G naar A/B)
• Bedrag afhankelijk van het behaalde label en type woning
• Interessant bij combinaties van isolatie + warmtepomp + ramen

Brussel & Wallonië

• Hebben eigen premiesystemen (Renolution‑premies in Brussel, Primes Habitation in Wallonië); voor lezers in Vlaanderen is vooral Mijn VerbouwPremie relevant.

---

Energie‑labels en certificaten

Nederland

• Energielabel woning verplicht bij verkoop en verhuur
• Label A++++ tot G, gebaseerd op berekende energieprestatie (NTA 8800)
• Warmtepompen en isolatie verbeteren het label vaak aanzienlijk
• Geen aparte “warmtepomplabels”, maar EU‑energielabels voor toestellen (A+++ etc.)

Vlaanderen

• EPC (Energieprestatiecertificaat) verplicht bij verkoop en verhuur
• Label A+ tot F, gebaseerd op berekende EPC‑score
• Vanaf 2023 strengere normen en renovatieverplichtingen voor woningen met slechte labels (bij aankoop)
• Warmtepompen, isolatie en hoogrendementsbeglazing zijn sleutelmaatregelen om naar label C of beter te gaan

---

Veelgemaakte fouten in bestaande bouw vermijden

Fout	Gevolg	Verlies	Oplossing
1. Warmtepomp te klein gedimensioneerd	Elektrisch element draait vaak (COP 1,0)	+30–50 % stroomverbruik	Correcte warmteverliesberekening volgens EN 12831 / ISSO‑richtlijnen
2. Warmtepomp te groot	Veel pendelen, slijtage	-0,5 tot -1,0 JAZ, kortere levensduur	Niet “op safe” overdimensioneren, maar berekenen
3. Geen hydraulisch inregelen	Ongelijke warmteverdeling	-10–20 % efficiëntie	Altijd laten uitvoeren
4. Subsidie niet of te laat aangevraagd	Geen of minder subsidie	Gemiste steun: duizenden euro’s	Voorwaarden en termijnen (ISDE / Mijn VerbouwPremie) vooraf checken
5. Hogetemperatuur‑WP zonder analyse	JAZ 2,0–2,5, hoge kosten	+800–1.200 €/jaar	Eerst 55°C‑test, evt. hybride of isolatie
6. Stooklijn niet geoptimaliseerd	Onnodig hoge aanvoertemperatuur	-0,5 tot -1,0 JAZ	Stooklijn stap voor stap verlagen
7. Ongeïsoleerde leidingen	Verlies in kelder/kruipruimte	-5–10 %	Cv‑leidingen isoleren
8. Geluid onderschat	Burenconflict, verplaatsing	5.000–10.000 €	Geluidsberekening, stille modellen, schermen voorzien

---

Stappenplan: zo beslist u verstandig

Fase 1: Analyse (1–2 weken)

Checklist:

• [ ] Jaarverbruik gas/olie van de laatste 3 jaar verzamelen
• [ ] Specifiek verbruik in kWh/m²·jaar berekenen
• [ ] 55°C‑test uitvoeren op een koude dag
• [ ] Eenvoudige warmteverliesberekening laten maken (installateur/adviseur)
• [ ] Minstens 2–3 offertes opvragen (incl. JAZ‑inschatting en aanvoertemperatuur)

Fase 2: Beslisboom

In woorden (aangepast voor NL/BE):

• Als verbruik < 100 kWh/m²·jaar én 55°C‑test geslaagd:
  → All‑electric warmtepomp (lucht of bodem) is zeer geschikt.
  → Focus op goede dimensionering en stille opstelling.

• Als verbruik 100–150 kWh/m²·jaar en 55°C‑test deels geslaagd:
  → Optie A: eerst dak + vloer isoleren, daarna warmtepomp
  → Optie B: hybride warmtepomp, later isoleren

• Als verbruik 150–200 kWh/m²·jaar of 55°C‑test mislukt:
  → Optie A: deelrenovatie (dak, vloer, eventueel spouw) + warmtepomp
  → Optie B: hybride systeem, isolatie in stappen

• Als verbruik > 200 kWh/m²·jaar en 55°C‑test duidelijk mislukt:
  → Eerst isoleren (dak, gevel, vloer) tot verbruik daalt
  → Of bewust kiezen voor een blijvend hybride systeem

Fase 3: Subsidies optimaliseren (2–4 weken)

Nederland:

• Check ISDE‑voorwaarden (RVO)
• Overweeg combinatie met isolatiemaatregelen voor hogere subsidie
• Kijk naar gemeentelijke regelingen en eventueel Energiebespaarlening

Vlaanderen:

• Raadpleeg Mijn VerbouwPremie (premiebedragen en inkomenscategorie)
• Overweeg EPC‑labelpremie bij grondige renovatie
• Laat eventueel een energieadviseur / EPB‑verslaggever meekijken bij grote trajecten

Fase 4: Uitvoering (ca. 2–4 maanden)

Fase	Stap	Duur	Opmerking
Vooraf	Offertes & subsidieaanvragen	4–8 weken	ISDE / Mijn VerbouwPremie tijdig aanvragen
Uitvoering	Isolatie (dak/vloer/gevel)	1–4 weken	Eventueel in fasen
Installatie	Warmtepomp / hybride	1–2 weken	Inclusief inregelen
Nazorg	Afstellen stooklijn, monitoring	4–8 weken	Zelf of met installateur

---

Conclusie: wanneer loont de warmtepomp in bestaande bouw?

Een warmtepomp in bestaande bouw is technisch bijna altijd mogelijk – de vraag is of het financieel en praktisch verstandig is. Met de 55°C‑test, een warmteverliesberekening en een eerlijke kosten‑batenanalyse kunt u voor uw woning een onderbouwde keuze maken.

---

Veelgestelde vragen (FAQ)

1. Werkt een warmtepomp in een niet‑geïsoleerde woning?

Technisch wel, maar economisch vaak niet aantrekkelijk. Bij een JAZ onder ca. 2,5 liggen de verbruikskosten dicht bij of boven die van gas. Een hybride warmtepomp is dan meestal verstandiger: de warmtepomp doet het grootste deel van het werk bij milde temperaturen, de ketel springt alleen bij als het echt koud is.

2. Heb ik vloerverwarming nodig voor een warmtepomp?

Nee. Moderne lage‑temperatuurradiatoren werken goed met aanvoertemperaturen van 45–50 °C. Vloerverwarming is ideaal, maar geen harde eis. De 55°C‑test laat zien of uw bestaande radiatoren voldoende zijn.

3. Hoeveel geluid maakt een warmtepomp?

Typische lucht‑waterwarmtepompen hebben een geluidsvermogen van 50–60 dB. In Nederland geldt aan de perceelgrens ’s nachts een grens van 40 dB(A). In Vlaanderen geldt geen specifieke warmtepompnorm, maar in de praktijk wordt dezelfde orde aangehouden om burenruzies te voorkomen.
Oplossingen: stille modellen, goede plaatsing, geluidsschermen en nachtstand.

4. Wat kost een warmtepomp in bestaande bouw?

Indicatieve netto‑investeringen na subsidie:

• Goed geïsoleerde woning: ca. 18.000–24.000 € (lucht‑water)
• Deels gerenoveerd: ca. 25.000–40.000 € (incl. isolatie en enkele radiatoren)
• Ongeïsoleerd, hybride: ca. 14.000–26.000 € (afhankelijk van subsidies en aanpassingen)

5. Welke subsidies zijn er in Nederland?

Voor particulieren vooral:

• ISDE voor warmtepompen, isolatie en zonneboilers
• Soms extra gemeentelijke subsidies
• Energiebespaarlening via Nationaal Warmtefonds voor financiering

Controleer altijd de actuele bedragen en voorwaarden op de website van RVO.

6. Welke premies zijn er in Vlaanderen?

Belangrijkste:

• Mijn VerbouwPremie voor isolatie, beglazing en verwarming (incl. warmtepompen)
• EPC‑labelpremie bij grondige renovatie met sterke labelverbetering
• Eventueel bijkomende gemeentelijke of provinciale premies

Voorwaarden en bedragen vindt u op de websites van de Vlaamse overheid en Fluvius.

7. Hoe lang is de terugverdientijd in bestaande bouw?

Dat hangt sterk af van:

• Uw huidige verbruik en energieprijzen
• De mate van isolatie
• Het type warmtepomp (lucht/bodem, hybride/all‑electric)

Ruwe indicatie:

• Hybride systeem: 8–12 jaar t.o.v. alleen een nieuwe gasketel
• All‑electric met deelrenovatie: 12–18 jaar
• All‑electric zonder renovatie (lage JAZ): vaak > 15–20 jaar, kritisch beoordelen

8. Wat is de bivalentietemperatuur?

Dat is de buitentemperatuur waarbij de warmtepomp alleen niet meer voldoende vermogen levert of niet meer economisch is, en de ketel bijspringt. In NL/BE ligt die vaak tussen -2 en -7 °C, afhankelijk van isolatie en dimensionering.

9. Heb ik een energieadviseur nodig?

Niet verplicht, maar aanbevolen als:

• Uw verbruik > 150 kWh/m²·jaar is
• U meerdere renovatiemaatregelen wilt combineren
• U in Vlaanderen een EPC‑labelverbetering nastreeft of in NL een integrale aanpak wilt (isolatie + WP + PV)

Een goede adviseur helpt bij de warmteverliesberekening, maatwerkadvies en subsidieoptimalisatie.

10. Werkt een warmtepomp ook bij -15 of -20 °C?

Ja. De meeste moderne warmtepompen zijn ontworpen voor buitentemperaturen tot -20 à -25 °C. De COP daalt dan wel aanzienlijk. In Nederland en Vlaanderen komen zulke temperaturen nog maar zelden voor en slechts enkele dagen per jaar. Bij extreme kou kan een elektrisch element of de gasketel (in een hybride systeem) tijdelijk bijspringen.

---

Verdere artikelen over warmtepompen

1. Warmtepomp: de complete gids – Overzicht
2. De anti‑koelkast: hoe werkt een warmtepomp? – Fysische basis
3. De componenten: warmtewisselaar, compressor en expansieventiel – Componenten in detail
4. Kengetallen en dimensionering van warmtepompen – Rendement en maatvoering
5. Bedrijfswijzen: monovalent, bivalent en hybride – Bedrijfsstrategieën
6. Warmtepomptypen en de combinatie met zonnepanelen – Typen & PV‑combinatie
7. SCOP uitgelegd: de seizoensgebonden rendementsgraad – Efficiëntie beoordelen
8. Warmtepomp juist instellen: praktijkgids – Stooklijn, inregelen, JAZ verbeteren
9. Warmtepompvermogen berekenen: van warmteverlies naar juiste grootte – Dimensionering
10. Warmtepomp kosten: aanschaf, exploitatie, subsidies – Kosten in detail
11. Warmtepomp in bestaande bouw: voorwaarden, oplossingen & kosten – U bent hier

---

Warmteverlies berekenen & warmtepomp dimensioneren

Voor een onderbouwde beslissing hebt u de warmteverliesberekening van uw woning nodig. Gebruik onze gratis tools:

→ Naar de warmteverliescalculator

→ Naar de warmtepompcalculator